Print Edition

A B C D1 D2 E F G H I L M N O P R S T U


2 úr adj o-ā fresh,new: (a)offields,hills ,etc.:loiscther ... na
70guirt úrai, PH 4242 .cnuic úra`green hills,' TD 26.46 .i
bParrthas na mbile n-úr, DDána 38.8 .gur chrann úr an
t-athchrann éadtrom, 41.21 .a chroinn túis, gér bh'úr, do
críonadh, Keat. Poems 1516 .Fig. a chroinn úir an taraidh
thruim(addressed to Virgin Mary), A. Ó Dálaigh xii 7 .leis
75an ghrian 's an ḟiodhbhadh úr, DDána 38.19 .Fig. a
ḟiodhbha úr don ḟréimh ríogh, A. Ó Dálaigh xii 8 .coróin
de ḟeor úr, Todd Lect. vi 66 .fige thrébraid fos forri do
ḟéraib úra, 67 .
(b)ofbuildingsand places,fair,bright: i gcúirt úir
80na n-abhall bhfionn, TD 36.10 .a phuirt úir na ngoirmeas
nglan, DDána 68.24 .gus an ngormráith n-úir, Ir. Monthly
1919, 283.3 .san ráith ḟoirfe dob úr niamh`bright-hued,'
TD 25.2 .abb Achaidh uir(`the Fresh Field, now corruptly
Freshford
'), FM i 244.12 .i Lundain úir aigmhéil, TD
85 36.9 .
(c) of persons (a) noble,generous , (b) fair,active:(a)
ionann `úr' ┐ uasal, Met. Gl. D. 29 .ur .i. uasal, Lec.
Gl. M 53 ; O'Cl.an géigbhile úr uallach`active,' Studies
1928, 69.20 .ar sduaigh n-úir ... mBreagh, TD 15.5 .do
mhnaoi úir na haislinge`generous,' ML 10.16 . (of an
5infant)níor léir don bharrthais óg úr | narbh ḟód Parrthais
an príosún, DDána 37.11 .an fear úr a shúil do shíneadh,
Hackett xxxix 198 .laoich úra ba tréine teisd, Begley-
MacCurtin,Introd. poem, § 9 .a bhráthair úir na mBúrcach
éachtach, E. O'Rahilly xxxv 49 .Iarla ní'l aici 'en chloinn
10úir, viii 13 . `inghean úr`fair,' ITS xxiv 110.10 .úr fa
generousas regards: úr fá eachaibh is fá ḟíon ... úr fá ór
gan suim i gcrodh, D. MacCarrthaigh 30.21 - 3 . (b)ar
mbeith dhó (sc.man) úr re linn a bheatha, TSh. 3802 .
Assubst. m.:v s.:a Ghearóid ..., a úir dhóidleabhair
15dhearccuirr, DDána 67.1 .
(d)applied to various parts of the body,fair,bright:
an bhas úr dob fhéile um fhleidh, L. Cl. A. Buidhe 266.23 .
a chiabh ... úr, TD 40.9 .fad dhreich n-úir, 2.8 .a ḟabhra
úr, DDána 19.2 .fa fholt úr, Ir. Monthly 1919, 400 § 31 .
20 gruaidh úr, TD 25.39 .d'anáir dá ghruaidh ḟaoilidh úir,
DDána 17.30 .bile búidh ... | de chuislinn úir Bhrúnach,
E. O'Rahilly xiii 108 .
(e)offood,fresh,unsalted(ofmeat): ūr cech nūa,unde
diciturimm úr, Corm. Y 1270 .im ur do macuibh airiuch,
25 Laws ii 148.21 .do íosadh Odhrán sa tsiuir | a dha measgan
ime úir, Ériu v 43z .screpall ar tinde muici, screpall ar
muic uir, Laws iii 328.21 .co mucca úra, Aisl. MC 99.11 .
an t-iasc úr, Corp. Astron. 64.11 ; 70.2 .an roinn úr ba
bhreaghtha blas(sc.the manna), Hackett xlii 44 .srubhán
30úr ... prácáis, E. O'Rahilly 278z = PCT 495 .Ofale: olc
an bhraich dá bhfuil | olc a shean 'sa úr, Measgra D. 8.15 .
gan fleadh úr, Oss. iii 266.10 .
(f)ofclothes,new,brightorfair: mar a bhforáileann
Dia ar Chloinn Israel ... éadaighe úra éadtroma do chur
35iompa ┐ a n-éadaighe arsanta d'fhágbháil, TSh. 6957 .
(g)ofwounds,fresh,recent: crann comhachtach na
gcneadh n-úr`mighty tree of fresh-bleeding wounds' (sc.
the Cross), A. Ó Dálaigh xxxiii 2 .airet bít úra a letartha,
CCath. 2500 .
40(h) various other applications:ainmne fri cech ndaidbre
n-úir unexpected , ZCP vii 498.2 [but perhaps we should
readndúir].ac Nemed co neim n-úr`of the stark valour,'
Met. Dinds. i 2.7 .tréithe ... úra, E. O'Rahilly xv 270 .
geinealach úr an airdríogh, TD 7.49 .gidh fola úr an
45fholasa`though this is a fresh sin,' PBocht 6.15 .cuaird
úr ḟada, TD 34.39 .an séd úr, Studies 1926, 605 .badh
iomdha sompla úr ar óireangaibh`a fair figure' (in
embroidery), Ir. Monthly 1920, 651 § 15 .gad úr, PCT 609 .
comhla d'iarunn úr imreamhar leis, ITS xxiv 130.31 .do-
50rinne cathraigh ... 'na léibheann úr ghlan gan ghairbhe,
DDána 41.5 .longa muinteri C. ... bátar troma, úra, inmalla
iatsén, CCath. 1977 .cláir úra a gcomhlaidh ga cur | ag
foghlaidh Dhúna D., IGT,Decl. ex. 1262 .drong ar spall-
maibh úra ag guidhe`on cold flags,' E. O'Rahilly x 15 .
55(i)ofhorses,fresh,active: mac Aodha na n-echradh
n-úr, IGT,Decl. ex. 540 .Cf. dobérsa tré dia na ndúl
| ainim it eachaib co húr anew (?) SG 26.35 .
(j)contrasted withcrín withered: auis linga .i. ur ┐ crin,
Arch. i 336.117 . See3 úr.
60 Compar.andsuperl.:bíaidh a fheóil ní is ūire ná feóil
leinibh, Job xxxiii 25 .ó nach féadaimsi aisce is úire | i
n-íoc ar n-ósta`any fitter present,' Ó Bruad. i 92.17 .an
grás achd gidh é as úire`latest,' PBocht 3.33 . n
(l) Compds.: with subst.: ¤ arm anew weapon: búdh
65slán é ó úr-armaib, Misc. Hag. Hib. 113.1 . ¤ barr fair-
(tree) top (fig.):a Mhoire ... a chraobh bheatha, a úrbharr
fhiar, DDána 19.1 . ¤ bert bright garb: gabh umad th'úir
bheart iarainn, DDána 97.34 . ¤ bethe a freshbirchtree:
ō rāncus sealad sīs isin tochailt frīth fuil ┐ duille ūrbethe
70ann, ZCP viii 559z . ¤ bríathar fairword: treascartha
gan aithne gan úirbhréithre, Ó Bruad. iii 2z . ¤ brúcht:
do-bheir bolaidh bog dreoighte ar a úrbhrúchtaibh, E.
O'Rahilly xxxviii 40 . ¤ charna fresh meat: Ériu viii 122.14 .
¤ chlocat abright helmet: sciath nirt, is úrchlogad óir(fig.
75of a chief), E. O'Rahilly xxxvi 20 . ¤ chnó afair nut:(fig.)
tri húrchna is uaisle mogail, Studies 1925, 253 . ¤ chnoc
afair hill: go roicheadar ur-chnoc Liadhais, Oss. vi 20 .
¤ choll green hazel: is stúaga urchuill congabat mo bratt
torom, TBC 4708 . ¤ cholainn afair body: úr-colann,
80`frisch von Leibe,' ZCP i 123.16 . ¤ chrann agreentree:
ar an úrchrann ttoraidh, Parrth. an Anma 393.14 .meath-
aidh mes ar úrchrannuibh., L. Cl. A. Buidhe 263.158 . ¤ chré
verdant clay: craobh chnuais do fhás a húirchriaidh, 257.
146 . ¤ chride agenerous,noble heart: do laoch Liathmhuine
85as oighir ar úrchroidhe, 147.38 . ¤ chulenn green holly:
co bfhuil na crand úrcuilind, BCC § 132 . ¤ chuma:air
na heagar ┐ ar na h-úrchuma do líoguibh, ITS xxiv 44.28 .
¤ ela afair swan:(fig.)a úir-eala, a Aibhilín (: clúimh-
fheadha), Ir. Monthly 1919, 343.67 . ¤ feóil fresh meat:
cona betis cen hurfeóil, SR 4628 .la heasbhaidh úirḟeola,
5 FM vi 2210.3 . ¤ fled anoble feast: a bhfeacas riamh ag
P., | do úirḟleadhaibh, Oss. iii 266.16 . ¤ fuil noble blood:
d'úrḟuil ríogh, E. O'Rahilly xxvi 179 . ¤ géc agreen branch:
ar úirghéig ... an bhile, Oss. iii 154.4 . ¤ gort agreen field: don
úr-ghort Ír seo, Keat. Poems 850 . ¤ gruth fresh curds:
10 Hib. Min. 49.6 . ¤ iarann, ¤ iarn new iron: gabhal trom
úiriarruinn fair, Feis Tighe Chonáin 650 .an lorg-fhearsad
úriarainn, ITS xxiv 120.15 .ag barredh úirierna a n-each,
ZCP ii 359.6 . ¤ imm fresh butter: brechtan urimme`a
roll of fresh butter
' Hib. Min. 49.22 .etir mescana urimme,
15 Aisl. MC. 121.38 . ¤ lethar untanned leatherorhide: fuath-
rog ... urleathair, CF 199 .bróga bréana úirleathair, PCT
105 = E. O'Rahilly 268.22 . ¤ lúachair fresh rushes: feis
ar osarleabaidh urluachra, ZCP viii 550.22 .cossair leptha
úrluachra, TBC 3586 .ra hecrait áine ┐ urluachra fóthib,
20 114 .ro esráit tigi ... do áin ┐ do úrlúachair, RC xiv 414 § 28 .
¤ mac noble,generous son: a úr-mhic d'ḟulaing sciuirse ...
nár dtaobh, S. Clárach 1012 . ¤ mag agreen plain: O'Dun-
ghalaigh, ... | d'urmagaibh a buird blaithréidh, Top. Poems
110.20 . ¤ máille abright coatofmail: lí an óir ar a húrmh-
25áille, L. Cl. A. Buidhe 98.144 .an deisi ara mbí ór no
urmháille 46.5 . ¤ manchaine(?) :cenelF., tra, is la Cormac
a n-urmaíncínní, BB 234b16 = Ir. Texts iii 5 . ¤ móin fresh
turforpeat: dā fhót do úrmónaid, Aisl. MC 15.3 .in dí
fōt úrmónad, 20 . ¤ nenaid fresh nettles: dlai do hurnenaid,
30 Hib. Min. 72 . ¤ ór raw gold: fine Chrecraige ind úr-óir,
Met. Dinds. ii 46.21 . ¤ saill fresh bacon: enbruithe n-
úrshaille, TBFr. § 19 .toocht senshaille ┐ toocht ursaille,
Aisl. MC 117.26 - 7 . ¤ scríbad fair writing: in recht ... ar
na hecur ┐ ar n-a húrscríbad do laim ... in Duilemun, BB
35 241a38 . ¤ scoth afresh flower:(fig.)an plúr-bhruinneal
bínn d'úr sgoth na nGaoidheal, Muns. Poets(1860)58.2 .
¤ slat agreen branch:(fig.)in úrshlat do fhreaimh F.`the
green scion
,' Hard. ii 288 . ¤ stiall:úirstiall straipe a dhúibh-
liath teangan, E. O'Rahilly xxxviii 41 . ¤ súglach:úrshugh-
40lach, `a fresh secretion,' E. O'Rahilly xxxviii 30 . ¤ thalam:
ni faichter ... | ... fás áir [leg.air ?] ar úrthalmhain, Glean-
ings² 19.33 . ¤ theine a bright fire: samalta ... ra oíblib
úrtheined a gnúis, LL 266b1 ( MU 30 ).
(b) with adj.: ¤ ard freshandtall: essair úrard úrluachra,
45 LL 253b24 . ¤ bláthach:aránach, úrbhláthach, PCT 771 .
¤ chas fairandcurly: ulcha úrchas, LL 237b11 . ¤ chraíbach
fairandcurly: sreabh re labhra léghthórach | do ḟer
th'abhra úrchráobhach, IGT,Decl. ex. 1302 . ¤ chroidech
stout-hearted: taoibh le fearaibh úrchroidhech, Muns.
50Poets(1860)164.4 .aigeantach urchróidheach, Hard.
i p. 20 . ¤ fedmach:léigid úaidhi in sleigh seadhmhair
| go mac Oisín úirfheadhmaigh, Duan. Finn ii 52 § 74 .
¤ garb:arán omh úrgharbh eorna, PCT 52 . ¤ gégach
having freshbranches: slán ó Albain úir-ghéagaigh, Studies
55 1927, 89.22 . ¤ glas freshandgreen: go mbiodh ... luibhe
iomda ... ur-glas fedh na bliadna, BNnÉ 165.31 .go
mbiodh creamh ... ur-glas fedh na bliadna, ib.,§ 39 .é
úr-ghlas ar maidin sul bheantar é(sc.the grass), TSh. 3801 .
táid scaoth bheach ag túirling ar ghéagaibh is úrghlas,
60 E. O'Rahilly xxx 5 . ¤ nocht brightandunsheathed: muinn-
tir Fhinn na n-arm n-úrnocht, Duan. Finn ii 62 § 9 . ¤ oíbind
freshandpleasant: a n-oiléan áluinn úraoibhinn, ITS xxiv
94.7 .sléibhte ... úraoibhne, 2.9 . ¤ thesctha freshly cut
orsevered: a heirscibh urtescthaibh, CCath. 963 .eirrsci
65omha úirtescdha, 6085 .
(c) rarely with vb.: ¤ lúachraid strewswith fresh rushes:
pret. pass.:do hesradh ┐ do húrlúachradh in tech n-óla
ar a gcind, Fianaig. 54.32 .do hurluachradh Sidh ... an
Bhrodha, Ériu xi 189.6 .vn.:an tigh sin ar na eagar ┐
70ar na úr-luachradh de chaonnach an tsléibhe, ITS i 112.4 .

3 úr n(substantivaluse of2 úr)thefreshorgreenpart of a
tree ,etc.:in crand eter chrín is úr, LL 27b18 .Cf. Arch.
i 336.117 . Affodillus... as mó ḟognus a húr na a críon,
23 K 42,334.10 .Altemesia adeir P. gurab é úr ┐ duilleabar
75na luibhe si as fearr, ib. 363.22 .[cui]lenn loisc a úr. cuilenn
loisc a críon, SG 245.36 .Rí na ndúl an rí do-roighni | do-ní
úr don coinnli chríon, IGT,Decl. ex. 31 (= Dán Dé xxxi 10 ).
a meoir leabra ag lúdh in croinn, | gu nderna úr don abhoill,
Ériu iv 116 § 20 . Metaph.:go dtí dhíom túr an tighe
80(i.e.Heaven) | do chríon nó d'úr m'aimsire`in the sere or
the bloom of my years
,' Dán Dé v 31 .

4 úr n(a) heath: ur .i. fraech, Auraic. 1194 = 4297 .ur .i.
draighen, Auraic. 5522 . n(b) the letter uorits ogham sign:
tucadh uada-side forsin fidh dianad ainm ur in ogaim, ar
85aentaid anma aturu .i. ur cechtarde ┐ tre ur scribthair,
Auraic. 5587 .úr (.u.MS)ó Úra, IGT,Introd. § 4 .úr
┐ ioghadh an dá ghuthaidhe neamhghlana, ┐ as uime adeir-
thear neamhghlan rú ar son go ttiaguid a mbrígh chonn-
suineadh, mur tá so: uóbís no ihuinnéis (leg.iuuenis ?), § 9 .
d'ailm no d'ur .i. a no u. ¤ , Parrth. Anma 493.15 .a bhfuil
5a n-úr dhá cheinél mar sin(of nouns ending in-údh), IGT,
Decl. § 103 .