Print Edition

A B C D1 D2 E F G H I L M N O P R S T U


umla(e),uimle n iā,f. humility,submission,obedience . Two
5forms are found in the older language: (a)n s. ainmne,
huimhle, irnaigthi, Arch. iii 317 § 55 .a s. ar huimli a
menman is airi ícfaitir(gl.humiles spiritu saluabit), Ml.
54a1 .uair ná dernsam cuibdi ṅglé | na huimli fria forṅ-
gaire, SR 1854 .Ri rosáer Abel ... tria huimle, tria glan-
10edpairt, 7300 .na dermaitid timna ṅDé, | idna huimle
aurnaigthe, 4870 .g s. cen locht do Fergus co foibdi a hocht
umli (: Subni)`eight years of homage,' Arch. Hib. ii 48 § 9 .
dia febsai aidchi huimle, SR 721 . (b)n s. umlae dond áes
bad chomdas`humility to fitting folk,' Ériu ii 63 § 3 .
15 ferr umla, ... fris(i.e.a guest), 172 § 2 .atcota umla
áilgine RC xlv 63 (umal v.l., Anecd. iii 11.12 ).eochair
ecna umla RC xlv 6 .an diadha an egna an umhla
| ... | féch san uaighsi Airt Í Néill, L. Cl. A. Buidhe
255.101 .dhóibh do b'aithbheatha a n-umhla aithreacha
20na healadhna, Ir. Monthly 1921, 374 § 13 .tuc an umhla
ar C.C. beith ac taemadh na luinge, BCC § 281 .umhla
na mbeathadhach mbrúideamhail don duine submission,
obedience
, TSh. 2884 .ni dlegar umla ele ann do-roissed
i peccad, acht onórugud sollamnach`act of service' (on the
25observance of Sunday) PH 7363 .gan rún gaite acut,
acht úmla doní tú do'n recht`thou art acting in obedience
to the law
,' 7556 .is móide t'umhla | t'oirdnedh i naois
mhesurdha`the obedience yielded thee, ' O'Gr. Cat. 458y .
bas gheal dar éigin umhla, TD 33.15 .gēill Sagsan umhla
30Albanach homage, submission , Rel. Celt. ii 299.14 .gabháil
timchioll Tíre Conuill agus umhla do bhúain asta, L. Cl.A.
Buidhe 34.3 .is ferr linn umla d'f[h]agāil uatha san ar
āis inā ar ēigin, ML² 775 . opsequium .i.umla, Auraic. 4219 .
g s. do lucht m'umhla ┐ m'orrama`those who obey and honour
35me
,' BNnÉ 266 § 233 .mairg recus tír na humla ... ┐ na
suthaine(i.e.Heaven)... ar tír na sroigell, Todd Lect. vi
36 .ag dénamh úmhla don tsearbhḟoghantuighe sin, Matt.
xviii 26 .do-ní comhartha umhla agus urrama i n-a fhiadh-
naise, Mac. an Iolair 30.24 .ní fríoth riamh ó rígh Cunga
40| lá umhla ná urruma, TD 20.12 .fo chengul umhla ┐
sdiúrtha na mbráthar mionúr=sub obedientia & regimine
R. S. Clára 129a .a d s. dlighid clann umhla d'aithribh,
DDána 40.2 .glóir na flatha ḟuair umhla was humbled
(of Pompey), 121.16 .tamhain do thoill umhla iad`who
45have earned homage
,' TD 29.1 .do-beir umla do: tabhair
ar gach n-aon umhla | don aos eagnoidh ealadhna`show
reverence to everyone
,' Studies 1919, 440.13 (=tabhair
fos dh eicsibh umhla | don aos,etc., Luc. Fid. 390 ).ní
thabhraid umhla ná uirrim ná fomós don anam acht dá
50n-aimhdheóin, TSh. 2945 .ní thucc an mac bá só umhla
don mac ba sine`did not yield submission,' FM iii 248.3 .
do ratt T.L. aonta ┐ umhla dó`made his submission to him,'
vi 1934.11 .tugsad umhla dh'Eóghan`did homage to'
( submitted ), TD 31.36 .tuguidh umhla dhona sin̄searuibh.
55 1 Pet. v 5 .do-gní u. ¤ (do):in t-íí ... d'a mbacann grad
in t-saegail úmla na hanma do denum .i. deirc ┐ urnaigthi,
PH 7757 .tháinig go Mocholmóg ┐ do rinne umhla dhó
┐ do ghluais uaidh chum an chatha, Ériu i 94.1 .dogénsa
umla duit, nach dernus romad riam ... .i. ... tuitfet ... don
60each, Fier. 32 .do chromadar síos a ccinn, agus do ríneadur
umhla, Gen. xliii 28 . After various prepps:fuair nós
ar a humhla ón ḟior | is le humhla ar dtós do threabh,
DDána 21.26 .Cf. for h'úmla, PH 8214 .ar a n-umla,
PH 5456 .Cormac ceathracha bliadhan ... gan umhla
65aige ó Fh., Content. v 137 .Lugh ..., | nár ḟág biodhbha
gan umhla`who left no foe unsubdued,' TD 6.15 .stāt fo
leith lē fēin gan umhla nō cennus ag rī(g) fon domhan uirre,
Fl. Earls 84.14 .do-gheibhinn uadha d'umhla go bhfuighinn
A. im fhochair as an honour , L. Cl. A. Buidhe 68.73 .cár bheag só
70uaim-se dh'umhla, Studies 1928, 676.17 .cf. na vii. cinedha
so atá acatt f'an [u]mhla ┐ fa asanoir impere ...(leg. fa
umhla?) which have been in subjection and slavery , Maund.
197 .dá gcur fa umhla an anma | na céadfadha corpardha,
DDána 52.16 .cuirid fá umhla ar causes,obliges: do
75coisricc an fairge, ┐ do cuir se fa umla uirre ... a sdoirm ...
do lécen uáithe, BCC § 281 .do chuir se fá umla ar an cuid
soir don abainn ísliugad, § 29 .an uair do cuiredh fá umla
orra scela d'innisin do dob eicen doib gach ní ... d'innisin
do, § 119 .ranic tra clú L. iar-sin fo'n uli domun, i ndeirc,
80i n-úmla ..., PH 689 .bioth 'n-a umhla budh ál leis`the
Devil wanted the world to obey him
,' Ir. Monthly 1930, 590
§ 7 ( DDána p. 58 ).nó go dtabhair í i n-umhla, | sí i
n-aghaidh a haradhna until she is brought into submission,
tamed
(of a horse), L. Cl. A. Buidhe 172.11 .ós éigean dúinn
85dul i n-umhla, | d'éisteacht an cheoil a-tá thuas, DDána
15.20 .táinic ... (amaille le humhla a uachdaráin ...) dom
láthair with the permission , Gleanings² 78.4 (cf. ib. 77.5
cited underumlacht).
Asvn.:ios córa dhuín̄ umhla do Dhiá, Acts v 29 .nī
ro lēicc ... in t-imfhaitchess do lucht aittreptha na cathrach
5... umhla nō adradh do chreidemh Dé sa naomh-s[h]ēpēl
sin, Fl. Earls 112w .Éire ar n-umhla dá imshnīomh`was
prostrate with the sorrow of it
,' Gleanings² 30 § 11 .

umlaid v(do)ā submitsto,pays homageto: isbertsa nach
umlafaind don righ uair ní mo a cumachta na mo cumachta
10fein, D iv 2,75rb 11 .

umláid,umlóid n f.(cf. umaldóit) submission,obedience,
humility ,umhláid, umhlóid .i. umhlacht` humility,obedi-
ence,condescension,compliance ,' P. O'C. :do bhí umláid
manach Mochuda an mhéad sin da nabradh an neach budh
15sine no bfearr aco ris an neach eile luighe ar an tteine go
ndiongnadh sé sin, ITS xvi 120.6 .Cf. Ón [anMS]umhlaoid
nar fhaomh ceana | ag sin na seacht n-ingheana, DDána
55.11 (apparently=umhla).

umlaidecht(-gecht) n submission,obedience: gan umhlaidh-
20eacht dá riaghail, E. O'Rahilly xxxvi 14 .g s. lucht
umhluigheachta do Dhia, Celt. Rev. x 132.12 .

umlaigid v g(earlieruimligid:pl. 3 rel. isligde ┐huimligte
(gl.inclinare) Ml. 136a11 ). I Trans. humbles: ar son na
laithean ar umhluigh tu sinn=quibus nos humiliasti, In-
25structio 123.12 . with reflex. pron. humblesoneself,pros-
tratesoneself,bows: umhluigh thú féin, Prov. vi 3 .do
umhluigh Críost é féin go bás, TSh. 8465 (=do ísligh sé
hé féin, Philipp. ii 8 ).ris an uile fhíréan umhluigheas é
féin ré bás d'fhulang go haontuightheach, 8468 .umhlóch-
30aitt cách uile go talmain iatt féin, BNnÉ 226 § 125 . With
do:isé féin do Thighearna agus umhluigh thú féin dó,
Ps. xlv 11 . II Intrans. submits,obeys: Pret. do umlaigh
an fhairge le breithir C.C.`the sea obeyed the word of C.C.',
BCC § 281 .ro umhlaigset chuige sin they agreed to that ,
35 Fl. Earls 20.9 . withdo:do goiretar Mac Suibne do
Domnall occ ... ┐ nir umlaigetar slicht M. dhó riamh
never submitted to, acknowledged , L. Chl. Suibhne § 54 .nar
umhluigh mé do ghuth mo lucht teagaisg? Prov. v 13 .
a lúbaigh, | gidh tearc duit-se nar umhluigh(to the world),
40 DDána 4.8 .mar doconnairc Maodog Dauit ... do reth ...
mara raibhe ┐ do umlaigh dó, BNnÉ 210.9 .do benadh
comnuidhe asainne forsan muir, go ro umhlaighemar dó,
7 § 22 .umhluighios mac ríogh Laighean dó, L. Cl. A. Buidhe
12.6 .umhlaigis in t-impiri ... do chreidem Crist, Fl.
45Earls 202.19 .umhluigh dom ghlór obey me , Gen. xxvii 13 .
umhluidís mic do mhathar dhuit, Gen. xxvii 29 .go n-
umhluighe cinidheaca siós duit,ib. fáidhbhréagach an
saoghal so is ná humhluigh dó, Keat. Poems 285 .an
bhuidhean so ... ná humhluigheann don gcléir chirt, E.
50O'Rahilly xxviii 18 .umhluighthear dhó i mbonnaibh
beann | 's i gclochaibh aolta Éireann, DDána 100.12 .
With vn. phr.:nár umhluigh breaba do ghlacadh`who
never stooped to accept bribes
,' E. O'Rahilly xxxiv 90 .Cf.
'nuair d' úmhluigh si gabhail liom mar chéile, Hard. i 308.9 .

55 umlóid xseeumláid.

umlóidech adj o-ā transitory: creud thuigeas tú ré grásaibh
gníomharthacha? na grása luaimneacha (.i. umhlóideacha),
do thigeas agus imthigheas ..., Donlevy 208 fn.
This seems a mispr.; readumlóideacha=imlóideacha?
60seeimmlat,immlaít.

umlugud u,m.(vn.ofumlaigid)act of humbling (oneself),
obeying,submitting(to),bowing(to);obedience,submission,
homage,obeisance: n s. is mó is éigin umhlughadh do Dhía,
Acts v 29(1681).neach ... leis nár bháil úmhlúghadh do
65Mochuda, ITS xvi 106.17 .a s. fa chlár bhfionn Laighean
faghadh umhlughadh`may he get homage,' DDána 109.11 .
g s. do chum umhluidhthe do Chriosd, 2 Cor. x 5 .d s. ag
umhlughadh ┐ ag luighe ... faoi smacht ... ar máthar
naomhtha an Eaglais ..., Corp. Astron. 62.8 .agadt umh-
70lughadh fein, Instructio 123.26 .gá fad bhias tú ag diúltadh
thú féin dúmhlughadh dom lathairse?, Exod. x 3 .is
ceart dhúinn sinn féin d'umhlughadh air a shon-san, Donlevy
30.15 .Máthair Íosa ... | ar n-umhlughadh don aingeal
| tig an coimdhe na clí ngil ...`when she had bowed to,'
75 A. Ó Dálaigh i 10 .

umne x=amne?la trí fichid céad do mholtaibh, | tugadh
umne, Keat. ii 3976 .

umnus x(gl.fraxinus): seeuinnius.

umor(r)o xseeimmurgu.

80 umus n `celery': ata[t] .iii. tarsuinn immidfodnad la Fēne:
cainenn humus cumrai, Ériu xii 38 § 49 . Seeimus.

1 un? n un .i. sircaingnim`a constantbenefit ,' O'Dav. 1614 .

2 un? n una soudh .i. soudh o un can cinuidh, ` washing .'
Laws iii 62.8 Comm. (a gloss onenuda).

85 3 un adj one: ōen .i. un,ab eo quod est unus , Corm. Y 1001 .

ún? ind fuli foa ún, LL 116a30 .