Print Edition

A B C D1 D2 E F G H I L M N O P R S T U


55 úir,úr n f.andm. n s.(a)indúir LU 4942 . Ériu ii 202 § 20 .
(b) úr(ó dhá chēill) m., IGT,Decl. § 96 (g s. úir). PBocht
27.29 .fúr, O'Dav. 866 ( Ériu xiii 24 ).v s. aúir , Studies
1922, 585 § 7 .a d s. úir, Wb. 13d3 . LU 4734 . LL 4b37 .
IGT,Decl. ex. 1735 , ex. 1754 .g s. úire, Fél. Prol. 128 . Matt.
60 xiii 5 .n p. úra SG 33.7 .d p. húraib ZCP viii 313.27 .
See also exx. below. Mould,earth,clay,soil: n s. inuir (gl.
humus), Ir. Gl. 578 .ūr. i. trēide fordingair : ūr cētamus .i.
talam, Corm. Y 1270 .mūr .i. mō a úr .i. a talam, 910 .ur .i.
talum O'Dav. 1611 .cf. tathbongar fúr, fuinter arbhar, Ériu
65 xiii 24.11 (fúr .i. talam,ut esttathbongar fúr, O'Dav. 866 )
donní is tellus ur, talam, Laws i 66.5 .oir robi foirbrethach
fur .i. nocha gnath gu ngabann se talam gurab forbartach
uir ime .i. co ro foirbrister a uir a nuir aile, O'C. 2237 (< Eg.
88 f. 17 (18)b ).uir mín`fine clay,' Laws iv 86.21 Comm.
70 conidnacca issin chlud ┐ ro boí ind úir imbi do cach leth
día diclith, LU 4942 .doberar uir ┐ grian ┐ clocha forsin
monai, 10815 (= Ériu xii 178 ).dorat cul fri clotha | cen
bes uir im clacha, BB 299a24 (leg. úr?).siladh clann, ur
lesium sin, ar is i uir in talman dogni silad na clann cuirtir
75inti, Auraic. 5652 .ceann riamh dár bh'aoinpheall an úr,
PBocht 27.29 .a d s. doire a cummisc ar úir(gl.seminatur
in ignobilitate), Wb. 13d3 .lelgatár ... da ech Con C. in
n-úir co rrici na clocha, LU 4734 .fogeltat ... fér co húir
TBC 551 .foclass a búrach dó, is inund sōn ┐ focheird úir
80da luib taris(of a bull), TBC 1491 .fócerddetar in n-úir
thairsiu, 6145 .cuid dá chlúimh ó eón do an | ar reódh
re húir mur ḟuasgladh, IGT,Decl. ex. 1469 .cotomélani
in fer sin a óenur ar úir ┐ grían, LU 8700 ( FB 52 ).cf. coto-
mélat ar múr ┐ grían, LU 5558 .na cotlad nococomraiced a
85thoeb fri húir noicht, Thr. Hom. 122.21 (=ria húir nocht,
Lism.L. 1093 ).for úir luimm ┐ cloch fó chind, Trip. 484.12 .
lán in dela de úir, LL 30c39 (=lán na telach di úir, Dinds.
1 § 31 ).fuarutar folliuchta beca isin uir ic dorus ... na
huama, PH 6330 .úr dind húir a Themis, ZCP viii 313.29 .
ní biaidh ith i n-úir ... don bás hísin, ZCP viii 111.24 .fa
5úir na huaighe, Ir. Monthly 1922, 156 § 34 ( DDána p. 127 ).
ní ḟás luibh a húir fan orluinn, TD 11.11 .g s. ó luid i lloc
n-úire`into a place of mould' (i.e.the grave), Fél. Prol. 128 .
míl úre worms ,ib. Ep. 219 .a techt i nhúire adba`that
they should go into the abode of clay
' (i.e.the grave), Fianaig.
10 10 § 8 .cf. adbae othna ... .i. adba uire ┐ cloiche, Corm. Y 80 .
a mbreith a ndúrthech n-úre, Ir. Review 1912, 248 ( Lec.
[347b ]).brat fuar is adhbhadh úire, A. Ó Dálaigh xxxviii 5 .
ó do claidhedh cladh úire ar Ceithern, TBC 4463 (St).
tardúth úire for sleibe garba combtar maige fo scothaib,
15 LL 6b18 .dorn úire`a handful of clay' Met. Dinds. iv 86 .
tucsat fo tuinn uill uire | co nduire a ndruim fri daeine,
ZCP vi 265 § 19 .im diubu nuire`for digging a churchyard,'
Laws i 202.1 .a bhḟearann chlochach mar nach raibhe
mórán uíre aige, Matt. xiii 5 . In plant-name :leo úire
20 mezereon,spurge:see Arch. i 342 . Hogan Luibhl. 115 .
cf. fil dún ó thossuch dúle | cen áiss, cen foirbthe n-úre,
Im. Br. § 44 .n p. itt ē side húra dolēicthe hi Temair, ZCP
viii 313.28 .a p. is aire tucsan na taisi ┐ na húra sin illé,
SG 33.7 .Rí ro delb ... hura co derb im thalmain, SR 38
25(=uir in talman, Laws i 26.25 Comm. ).d p. dollotar ...
co nhúraibh cathrach Themis leó, ZCP viii 313.27 .
Special and figurative uses :úir cheiníl kindlysoil:
giodh ar deighshíl Duin(MSDun,et sic leg.) na nGall | ni
húir cheinil sa gcongbhand, Ir. Texts ii 105.15 (cf. cré
30cheiníl,e.g., IGT,Decl. ex. 1600 ).
Followed by defininggen.(of place) :tar uir nAi,
O'Dav. 102 .in t-áenmacc rig is fearr tāruill úir Érenn
riam, ZCP viii 111.12 .gan tadhall ar úir nÉirionn, TD
36.10 .mar tṡaltraim ar úr Indse | acmhainn mo ṡúl ṡilimse,
35 IGT,Decl. 1735 .faithche ... an dúin ..., | úir Pharthais
nó a haithghin í, TD 11.10 . Ground: lecit uile a ngluine
┐ a cinn fria huir`floor,' Marco P. 85 . This seems the
original meaning in :techt le nimh tnúith dom thinnmhe
| fá úir libh ní leigfimne, 23 L 17,150a§ 11 (`unpunished'
40 Content. p. 104 n.3 ).Cf. fo lár i dteannta póite ag ól
na gcuach go húr draining to the bottom (?), Hackett xxxvii 2 .
Here perh. :dobér-sa tré Dia na ndúl ainim it' eachaibh
co húr, SG 26.35 , butcf. 2 úr.
Freq. of thegrave (withi n-, orfo;téit i n-,fo,do) :
45 daine i n-úir, TBC 5641 (St).co fárcbad ... | hÍr in n-úir
... Sceillic, Ériu iv 138.2 .do bhí ós chách is é i n-úir
(i.e.Christ), DDána 38.25 .do luigh san úir is do iompó,
20.40 .iar mbás do éirigh ón úir, 38.3 .an triath-ḟlaith
i n-úir, Keat. Poems 512 .glúin as uaisle don ḟeadhain
50| uaim-se fa úir Oirbhealaigh, A. Ó Dálaigh lii 46 .do-beir
i n-úir brings into the grave,kills: Uargháoth do rad slóigh
a n-úir, Duan. F. i 52.51 . Withtéit,etc.:Ladru ... isé
cetna marb dochoid fo úir Herenn, LL 4b37 .isé cetna
epscop dochoid fó úir nErend, Trip. 242.18 .is and luid i
55n-úir in rí | i n-amsir duir Darcelli, 532.20 .atágur dul
i n-úir n-úair, Ériu i 68.7 .seabhac na seabhac ... | do
dhul i n-úir i dtúis na hóige, E. O'Rahilly xv 16 .a dhul
don úir, is dubhach na scéalta, xiv 34 .dochuaid Hiruath
in n-uir ┐ a n-ifrind YBL 137a32 (= etirūir ┐ ifrinn, ZCP
60 iii 227.11 ).tá gliadar is siansa na n-éan go ciúin | ó thrial-
lais a Dhiarmaid Uí Laoghaire i n-úir, E. O'Rahilly xxii
216 . See also underg s.above.
ó doradadh úir tar Aedh since A. was buried , Arch. iii
304 iii § 7 .uir aniuil tarut hi forcend do sheta`foreign
65mould over thee at the end of thy way
' (i.e.after thy death),
LBFél. p. clxxxv 6 .nach óen tarsa raga úir (v.l.hur)
inna hinnsi hitá nicon aidlefa a ainm pé[i]n n-iffirn, who
shall be buried there
, Ériu ii 202 § 20 .
oil úir:iomdha leacht ... iomdha o.u. san eingse`monu-
70ment
' Ir. Monthly 1921, 327 § 2 ( DDána p. 302 ). See3 oil.
Fig. stock,nature: is tú an chraobh do ḟás dar n-úir,
DDána 19.15 .a chroinn 's a ḟréamh a húir Éabha O tree
whose roots are from Eve's stock
, DDána 43.11 .a río-luibh
d'úir na n-aingeal(to Christ), A. Ó Dálaigh xxxix 20 .
75 The material of the human body, hence acreature, ahuman
being: níor ghein úr eile mar í(of Mary), A. Ó Dálaigh ii 7 .
Cf.:a úir bhríoghmhar bhuadha`O mighty soil of virtue,'
Studies 1922, 585.7 .a úir is airde ná neamh | a bhean
rúin Ríogh na n-aingeal`creature of clay,' Ir. Monthly
80 1921, 376 § 38 ( DDána p. 260 ).Cf. daonnacht Mic
Dé bhí is cnáimh dár gcnáimh | a chré is í ar n-úir, PBocht
2.2 .úir gan taradh cré mo chalann, TSh. 3314 (quot.).

2 úir nseefúir f. aFury .

3 úir n flesh:see6 úr.

85 uircen(n) n acleaverorbillhook : P. O'C. a s. fágbhuim mh'uir-
cionn agas mó shúist, PCT 1119 .pl. an tan táinig am na
buana chuca, tángadur chum aon bhuill, agas a airm áig
... leó ... agas a súisteadha ..., agas a gcorráin ..., agas
a n-uircionna snasgharbha taobhsmeartha sáilleathana,
479 (=uircheanna, E. O'Rahilly 278.16 , `clogs').uircionna
5leathana lángharbha PCT 1045 .uircionna maola meirgiocha
smearrtha sleamhuinmhaola, 107 (= E. O'Rahilly 268.24 ,
`clogs').léigidh dhíbh ... bhur mileóga, bhur n-uircionna,
bhur gcarráin, PCT 367 .a thobuir bháidhte na n-uircionn !
1019 .