Print Edition

A B C D1 D2 E F G H I L M N O P R S T U


úachtaránacht n(úachtarán),úachtarántacht ā,f. authority,
75 power(eccles. and civil):gach uile ūachtdaranachd ┐ gach
uile chumhachd, 1 Cor. xv 24 .ós cionn gach uile uach-
daranáchda, Eph. i 21 .an ti as eagnaidhe do chur a
n-uachtaranacht na heaglaise, MS. Mat. 583.10 = Gen. Tr.
p. 30 .ma atá uachtaránacht nó cumhachta aige ós a
80gcionn, Donlevy 110x .Of acastle: caisslēn ... ag a ffuil
cennus ┐ uachtarānacht ar in gcathraigh uile, `commanding
and having power over
,' Fl. Earls 40.6 ,cf. ib. 74.17 ; 90.22 ;
96.12 .cf. ionadh āirigthe ar nach roibhi cennus nō u. ¤ ...
ag ēn-duine, ib. 124.21 .
85 úachtarántacht: ag an bPápa atá uachtarántacht ar an
Eagluis, Eochairsg. 6.16 .do dhéuna sé uachtarántacht
ort`he shall rule over thee,' Gen. iii 16 .tucc uachtarán-
tacht dó ar nuimir airidhe do chédaibh saighdiuiridhe
`he gave him the command of some hundreds of soldiers,'
FM vi 2056.2 .

5 úachtlan: ind uachtlan(gl.saluber, -bris, -bre), Ir. Gl. 1064 .
Windisch, in his Wörterbuch, takes this to be forúag-shlán.

úachtlanaide: ind uachtlanaidhe (gl.celeber, -bris, -bre), Ir.
Gl. 1063 .

1 úad xseeóidid.

10 2 úad x g s.: see.

? 3 úad: adj foglana cach nuad nanglan, Nero A vii p. 149a
( O'Don. 2217 ). Accord. to O'Don. Suppl. put forógh pure,
perfect .

4 úad prefixed form ofprep. óused in artificial trans-
15lations of Lat.aband Lat.re: see Thurn. Hdb. 475 and exx.
below. See alsoúat—

? úadabar: ind fo bith sguir ocus imcoiméta ocus uadabar
cinadha, O'Don. 864 (< H. 3. 17 c. 616 ). The gl. onuadabar
cinadais:.i. adbar aneich ór chinestar .i. cullaighe ┐ tairbh
20┐ reithedha.

úadaib: ind luighi orrtha nach feadadar edaingni na nuadhaib,
O'C. 296 . (< H. 3. 18 p. 162 ). (? read:ina n-udmaib,
Plummer MS notes).

úad-airberthach (bith):adv. indhúadairberthachbith(gl.
25 abusiue), Sg. 3b24 .

húaderet: v huaderet (gl.obtexivit)heuncovered , Ml. 51d14 - 15
(<di-ro-ét perf.ofdo-em, see Thurn. Hdb. 476 ; Ped.
ii 512 ).

úadfíalichthe adj unveiled,revealed: d s f. úadfialichthi.i. focertam
30fíal diínn, Wb. 15b4 .

1 úag,úaig n ā,f.(inpl.somet.n-stem see exx. below)úaigh,
IGT,Decl. § 14.10 .úagh, ib. § 39.14 . grave: m'ilad ┐
m'úag, LU 9886 .ro claided uág do Fh., TFerbe 756 ( LL
258b24 ).ag so an uagh 'gá innise, Ir. Monthly 1922, 295 .
35( DDána 53.11 ).do cloidheadh uadh (leg. uagh) ... | d'Ísa
Críst arna crochadh, Ériu iv 112 § 3 .a ula's a fhert 'sa
uaigh, Fen. 224.22 .go ffuil a uaigh i nUiscce chaoin,
FM i 146.15 .do rinneadh a uaigh, Keat. ii 5417 .gur
orduigh a uaigh féin do thochailt, TSh. 689 .teilgthear i
40n-aonuaigh úire iad, 915 .cuir th'arán féin ... ar uaigh an
mhairbh, 3963 .adhnaicfidhear i n-uaigh an asail é, 1292 .
Rí rothodiusaig a huaig | Lazair ..., SR 7673 .┐ se cethar-
denus i n-a uaig, PH 2801 .mo chorp uag i n-úaig (: cruaid)
LU 9945 .fidh flesgach fa ūaig a nHī, ZCP vii 303x .
45 ót úaidh, IGT,Decl. ex. 1067 .g s. a n-imdaiguaige in the
grave's bed
, Ériu x 77 § 16 .for dorus a uaigi, PH 2933 .
re hagaid na húaigi, IGT,Decl. ex. 73 .ré cneas úaidhe
`touching the grave,' Studies 1918, 454.19 .ar lár na huaighe,
Dán Dé v 11 .i gcomhthrom na huaighe, A. Ó Dálaigh
50 xliii 5 . Dánta Gr.² 106.20 .ar dhruim na huaighe, TSh.
5734 .léaghthar ... gur ghuil Íosa ós cionn uaighe Lazarus,
ib. 5834 .mar gach seanduine ar tairsigh na huaighe,
Keat. Poems 1436 . `déna órd uaidhe ocus adhlaici dam'
(i.e.the burial service), SG.40.2 .pl. hi Cill Chorbáin, ro
55chuala, ro claitti a nuagha ágha, FM ii 574.5 .do chionn
nach rabhadar uaighe 'san Égipt, Exod. xiv 11 .ba hathlam
áine im úaga`keen was the game for graves,' Met. Dinds.
i 6.8 (= LL 161b41 ).sinnaigh ím a huadha | et[h]ait
bruana bolg, BB 293b20 ( IT iii 94 ;v.l. huamha, Zu Ir. Hs.
60u. Lit. i 68 ).dia n-úagaib, Met. Dinds. iii 116.76 .do
nimid iodhbairt ar uaidhibh na mairtior, Luc. Fid. 205.6 .
d dual. mé ar dá n-úaghuibh ag imtheachd, IGT,Decl. ex.
1108 .
The follow. exx. shown-decl.:mar do fosclatar na
65húadhanda le bas an Tigerna, BCC 416.4 .na mairb bias
isna huaghandaib erechdaid lais, YBL 151b9 .
Withtéit:in cet-ben luid i n-uaig úair | don chúain a
tur Bregain báin, LL 159a6 .docūaidh i n-ūaig, giarb
esbaid | nech iar mbethaid glūair glasglain, ZCP vi 265
70§ 20 (anuaidhMS).
Metaph.:ag teacht ar uaigh a anman dá aithbheódhadh,
Eochairsg, 83.32 .cf. ib. 34 .a huaigh pian na bpeacadh
dtrom | eiseirghe a Dhé go ndearnam, Studies 1931, 662.19 .
an diabhal daill, | do líomhadh ar uaidh ifrinn`who was
75whetted in the cave of hell
,' TD 43.2 .a nanam do chur a
níchtar uaigi ifirn, SG 42.18 .Cf.exx. underúam cave .
In place-names:I ngleann na hUaighe ba bhuan an
síorghol, E. O'Rahilly xxxiv 49 . See Onom.

2 úag,úaig prefix(=óg):uaighréir .i. réir iomlánO'Cl.
80Seeóg, andógríar.

? 3 úag: ind ro huagh an laech ua Luirc Labhraid, LL 377a27 .
The gloss is:.i. ro budh uath lais.Cf. Ält. Ir. Dichtg.
ii 10 - 11 .

úagba n choice,election (?):uaghbha(v.l. uadha)togbha re
85taghall, Met. Gl. D. 58 . Stokes ( Met. Gl. p. 118 ) thinks we
have an obl. case of this word in:tri ernbaid úagboid triar
orgar la cach n-áim insin, LU 7656 ( BDD 122 ). Wind.
suggests last ex. may be a formation likeócbad.