Print Edition

A B C D1 D2 E F G H I L M N O P R S T U


úalach n o,m. aburden,charge, aload , P. O'C. Metaph.
duty,obligation: úalach, IGT,Decl. § 55 .muirighin,
nó eire, úalach, cúram, Kirk ( Eg. Gl. 439 ).biadha
┐ brod ┐ ualach don asal, TSh. 1873 .ualach mór fair ...
5do croicnib mathgaman, CCath. 2930 .tug leis ualach don
truis chéadna | go dún Í Ghr., TD 34.21 .ag so úalach
mhac Ch. a ttabearnacuil an chomhchruinnighthe, Num.
iv 15 .serbhís do dhéanamh ┐ ualach diomchair, ib. 24 .
sé so cúram a nualaigh, ib. 31 .a nualuidh, 32 .gach
10énduine do réir a sherbhíse agus do réir a ualaigh, ib. 49 .
oirdeochuid gach éinneach dhíobh iona sherbhís fēin ┐ iona
ualach, ib. 19 .iona nualuighibh agus iona seirbhís uile
ib. 27 .ó mhac leasg ort as ualach | folt dualach na bhfleasg
bhfáinneach, L. Cl. A. Buidhe 216.39 .ceangluid siad úalaighe
15troma, Matt. xxiii 4 .ní ḟuarattar somh duadh no dochar
ina ttimcheall, acht ualach a naisttrighthe`the trouble
of removing them
' (i.e.cattle), FM vi 2084.10 .ar na
mheas ... gur throm an t-ualach d'Éirinn iad(i.e.the
poets), Keat. iii 1229 .buain do chroinic Chloinne Néill
20| as ualach d'ollamh eiséin, L. Cl. A. Buidhe 218.22 .Cf.
dá n-áirmhinn-si ualgha Tuathail`were I to tell the mighty
tasks of
,' Ó Bruad. ii vi 8 .ualach catha ar chinél Eoghain,
L. Cl. A. Buidhe 239.49 .is é ualach orduighthear dhúinn
do chor dhínn, mailís ┐ cealg ┐ bréig-riocht an pheacaidh,
25 TSh. 10381 .ualach trom an pheacaidh, 4128 .dá ghach
aon oile bhíos saor ó ualach na coire, 2982 .ré hiomchar
ualaigh ... na haithrighe, 8883 .'s bhar dteinn-ḟeidhm
d'ualach oruibh`because other heavy labours are obligatory
on you
,' Content. xiv 21 .creud é chuireas an cheud Aithne
30d'ualach oruinn do dheunamh? Donlevy 54.1 .Cf. 58.11 ,
etc.
Asnpr. m.:do rúag mo bhú búalaidh é | más é cú Í
Úalaigh í, IGT,Decl. ex. 796 .

úalaigid v g(úalach) loads: do ualuigheadur a nasail leis
35a narbhar, Gen. xlii 26 .

1 úalann adj noble(?)(cf. úallann) :tricha blīadan, án hūaland,
| rombūi hi rīgu hEirenn, Fianaig. 32.18 .Colum cilli ceall
ualann, Lism. L. 3479 .conid he an hualann (an nuallan ;
a nualann,v.l.) | Ioin mar macc nErend, LB Fél. Sept. 26 .

40 2 úalann: n is fraoch for hualann limm Luigne (hualaind
linim luigi, Bodl.), Corm. Y 1018 (orc tréith).is fraech
for ualaind Luigne, Ériu xi 50 , whereu. ¤ is expld. as a place-
name. Seeúala.

3 úalann ? ind graig aile ualann tar ais | co ndath nime
45huleglais, Im. Br. § 15 . Meyer takes this to be a sister-
form ofoland` wool ' but says it might also be a word
cognate withualach` burden ' see n. p. 38 .

úalfartach n ā,f. roaring,yelling: budh iomdha ann fós ...
onchú ag ualfartaigh, TSh. 4069 .ualfairt ualfartach
50 P. O'C.

úalib (see Ériu iii 85 § 155 ). restless: Adv.:ind ualib(gl.
inquiete), Wb. 26b22 . Seeúailbe.

1 úall,úaill n ā,f.(later alsoo,m., see IGT,Decl. § 96 )
pride,arrogance,vainglory: uaill .i. diomas no mead mean-
55man`pride, pomp, parade, vainglory' P. O'C. :ūall .i.
ō āille asberar, Corm. Y 1280 .úaill .i. diomas, O'Cl.úaill
f., IGT.,Decl. § 14 .úall m.(ón úall innud ...) § 96 .
In Glosses renderselatio, arrogantia : n s. indhuall ,
Ml. 28a1 , 51a11 .ind huilehuall , 43c17 .cechuall , 57a11 .
60 ba maith són act ní bed uall and, Wb 10b27 .nachinrogba
úall, 15d40 .oidrogbad huall ... tria molad doibsom, Ml.
39d22 .onachgabad huall de, 69a17 .rosgab hual dí imbiud
a soinmiche, 57c13 .tan it sáithech notgeib úall[sic leg.]
ZCP vii 268 § 5 .cid as dech do laec ? ... gnim ard ┐
65uaill isil ol in ingen, ZCP xiii 272 § 20 .is col i ndálaib
in domain úall cen trebad`pride without husbandry,' Tec.
Corm. § 11 .an uall dom char san chéimse | truagh ┐
nar an mh'uaillse (: uaisle), P.Bocht 12 § 16 .bá marb
Rúad ... | huall betha badb cach catha, LL 21a32 .ferg,
70┐ brón, ┐ uaill, PH 8388 .an uaill aigeanta do fhás roimhe
sin ann, TSh. 686 .uáill na ndaoine, Isa. ii 11 .na bí
[bíodh 1681]úaill ort ... ma bhiónn uáill ort, Rom.
xi 18 .ná déantar leat éagnach ná uaill níos mó, Keat.
Poems 299 .a s. ni tabir uáil ... fornn, Wb. 16a1 .
75 in tan dorolaig Dia do in n-uaill dorigni, Ml. 50d15 .
frisinnuall (leg.-uaill ?)(gl.adversum inflationem mentis),
68c1 . Withdo-gní:maircc doní uaill as óige, Ériu
viii 90. 228 .a ghille, | do-ní uaill as do ghile, Dánta
Gr.² 106.6 .mana derna eisde úaill | ga meisde búaidh
80ndealbha ar dhúil, IGT,Decl. ex. 1029 .na ndenad (i.e.
the king) uaill na diumus, PH 4255 .nách diongnadh ...
uáill [aisde féin] ina ḟiádhnaise, 1 Cor. i 29 .do-gní ú. ¤
for actsproudlytowards : na dernat uaill na uabur fors-na
bochtaib, PH 7877 .téit i n-ú. ¤ for:gibé do rachadh i
85n-uaill ar na sagartaibh, ┐ ná tiubhradh ómós doibh, Eoch-
airsg. 75.19 .ag dul i n-úaill becoming proud : atáid cúain
an chon otraigh | ag dol a n-úaill (v.l.nuall) n-imarcaidh,
IGT,Decl. ex. 1724 .g s. innahuaille (gl.iactantiae), Ml.
33b17 .trūail .i. dīr ūailli í, Corm. Y 1240 .notal .i. not
ūaille .i. comartha ūaille hé, 979 .co n-appad éc n-ualle
5fort, LU 4156 (= Met. Dinds. ii 12.40 ).mór in gním
n-úalle do rind, 4151 (`the proud feat of the spear,' Met.
Dinds. ii 12 ).Mátchím curaid Cualṅge | co n-adabraib
ualle, TBC 3358 .cend side gascidh ┐ úaille ┐ díumais ...
in betha, TTr.² 96 .áine uaille, ar chuncid molta o dóinib,
10amal dogniat na brecaire(in a list of fasts which deserve
no reward), PH 8368 .ní hadhbhar uaille dhamh-sa, A. Ó
Dálaigh xxviii 7 .Cf. a h-ádhbharaibh uaille`from
motives of ambition
,' ML 118.3 .sgath m'uaille níor fhulair
dhamh | do leigean síos ré séanadh, Dán Dé xxii 6 ( YBL
15 401a ).fíon nach eochair uaille aniugh`source of elation,'
Gleanings² 30 § 7 .d s. huand uaill rodgab són(gl.ab exalta-
tione), Ml. 49a3 .hohuail (gl.gloria), 43a13 .d'uaill a
healadhain`from pride of learning,' Content. ix 24 .a
bhfuil d'uaill sa[n] ḟiuchadh, viii 8 .B. mac P. doluid
20co fuaill (ar uaillv.l.) ┐ imtholtain o [a] athair a hErind,
Dinds. 145 .
Fig.in the sense of thebest, theflower, thepride: do-
chúadar re cois an íarla | a híath Ereann ... | úall is engnam
gasradh nGrég, IGT,Decl. ex. 1075 .ná tréig orra úall
25do sgor | léig do longa a cúan chluthar, ex. 1740 .
Compds. : ¤ briathar a haughty word : uaill-briathra
Ulad d'ísliugad, MR 144.12 . ¤ chath a proud host : do
badh díol teineadh don uall-chath Eamhna-sain, Ir. Monthly
1920, 651 § 16 . ¤ menmnach proud-minded : gur bho
30hiomárd uaibhreach, ¤ mheanmnach, freagartha ... na
dtonn, ML 44 y . ¤ mer proud and lively : ag seasamh
go huaillmhear, Keat. Poems 1451 .uaillmian, highminded-
ness, ambition :
an díomsach, 'na mbí uaillmhian ré for-
lamhas flaithis ... d'fhagháil, TSh. 7518 .ar bhfiabhrais-ne
35an uaill-mhian febris nostra ambitio est 7887 . ¤ mianach
ambitious : an tan chuireas roimhe go huaillmhianach
céim do rochtain, Keat. ii 3168 .