umlacht

Cite this: eDIL s.v. umlacht or dil.ie/43155

Forms: umhlacht

n ā. f. humility, obedience, submission: n s. umhlacht, IGT, Decl. § 26 . ionmhuin le hÍosa an umhlocht, DDána 5. 29 . ní gníomh áinis an umhlocht, Ir. Monthly 1921, 375 § 24 ( DDána p. 259 ). báthadh ní ḟuighe a n-umhlocht, Ir. Monthly 1921, 375 § 29 ( DDána ib. ). ag so an t-udhnacht gá fhoghail | ag so an umhlacht urchradhaigh (of the ruin of a sheep-pen), Studies 1931, 81 § 13 . cor re hobair níorbh umhlacht, A. Ó Dálaigh l 8 . an treas ní, umhlacht an fhomóis, TSh. 1880 . adeir an umhlacht ris é féin d'inísliughadh fá chách, 2959 . atá umhlacht roimhe onóir, Prov. xv 33 . meisde an umhlacht fhuair 'na mhacaomh homage , Studies 1927, 437 § 8 . umhlacht iomlán in gach éin-ní do thabhairt don Athair, TSh. 8051 . g s. mac ochta na humhlochta, DDána 20.36 . ní dligheann airdrí ... barr umhlochta d'Eóghan- chaibh `increase of homage,' TD 7.2 . rí go hurramach umhal | re hucht ḟeirge a ollamhan | ... is tuar umhlachta d'ḟagháil `submission,' Ir. Monthly 1921, 112 § 2 ( DDána p. 252 ). go mbídís na colna céadna soin fá chuing umhlachta dá n-anmaibh, TSh. 2282 . do chum umhlachda an chreid- imh obedience , Rom. i 5 . a d s. dobhér sa da chionn gan caill | nert, is umhlacht, is oirrim, BNnÉ 271.16 . níor ghabh umhlocht ó chrú Chuinn, | cnú don lubhghort ó Lunnuinn `homage,' TD 17.43 . an ló nar ghabhsadar Goill | umhlacht mo chéile chumoinn, Ir. Monthly 1928, 549 § 15 ( DDána p. 285 ). nách fuightheá ... sbairn fa n-aghai- bhthir t'umhlocht, `never wert thou humbled,' TD 22a55 . do-ní a mbí san ḟionnmhuir d'Art | 's a mbí san ḟiodhbhuidh umhlacht, DDána 100.12 . ná gabhthar í le humhlacht, `with humility,' TD 20.50 . maille ré gach uile umhlachd intinne, Acts xx 19 . i gceann Néill mar do chuaidh Corc, | béim ní fhuair as an umhlocht, L. Cl. A. Buidhe 109.216 . gur chealg ... ceard na n-uile ar a humhlocht by her humility , DDána 27a16 . do chuaidh a fhearg ar umhlacht `gentleness,' Dán Dé xvii 29 . is dá sheineascal cúirte i n-umhlacht aoise | a ghlún go talamh do threascaradh bíocum homage, courtesy (?), Keat. Poems 917 . fáth claonta a chinn san chroichse | d'umhlacht dúinn ... `serving us,' Ir. Monthly 1922, 252 § 23 ( DDána p. 164 ). ót umhlacht dot ollamhain indulgence , Ir. Monthly 1921, 112 § 5 ( DDána p. 253 ).

Art | ag a mbí ar uaislibh umhlacht `who commands all nobility,' Ir. Monthly 1928, 98 § 9 ( DDána p. 335 ).

téid an t-easbag a n-umhlocht prostrated himself (?), Ir. Texts i 39 § 22 .

A monastic obedience ( obedientia, see Du Cange, s.v. ; `obedience, a written precept or other formal instrument by which a superior in a religious order communicates to one of his subjects any special precept or instruction,' Cent. Dict., cited Oxf. D. s.v. obedience 4 ): do chuir an tathair F. umhlacht chuige as an Roimh do dénamh confirmasion ar an togha cedna, Gleanings² 53 . brathre do chur re humlacht gach aon taobh, 54.23 . imaille re humhlacht gach prouinsiail ... do beith accam, 72.19 . go ttáinicc amaille le humhlacht a uactaráin, 77.5 (=umhla 78.4 ).

As vn.: don dia dá ttugsam ar ttoil | caithidh umhlacht a easbaigh, Irish Texts i 40 § 28 . rí dá ollamh ag umhlacht, Ir. Monthly 1921, 112 § 4 ( DDána p. 253 ).

umla(e), uimle

Cite this: eDIL s.v. umla(e), uimle or dil.ie/43156

Forms: huimhle

n , f. humility, submission, obedience . Two forms are found in the older language:

(a) n s. ainmne, huimhle, irnaigthi, Arch. iii 317 § 55 . a s. ar huimli a menman is airi ícfaitir (gl. humiles spiritu saluabit), Ml. 54a1 . uair ná dernsam cuibdi ṅglé | na huimli fria forṅ- gaire, SR 1854 . Ri rosáer Abel ... tria huimle, tria glan- edpairt, 7300 . na dermaitid timna ṅDé, | idna huimle aurnaigthe, 4870 . g s. cen locht do Fergus co foibdi a hocht umli (: Subni) `eight years of homage,' Arch. Hib. ii 48 § 9 . dia febsai aidchi huimle, SR 721 .

(b) n s. umlae dond áes bad chomdas `humility to fitting folk,' Ériu ii 63 § 3 . ferr umla, ... fris (i.e. a guest), 172 § 2 . atcota umla áilgine RC xlv 63 (umal v.l., Anecd. iii 11.12 ). eochair ecna umla RC xlv 6 . an diadha an egna an umhla | ... | féch san uaighsi Airt Í Néill, L. Cl. A. Buidhe 255.101 . dhóibh do b'aithbheatha a n-umhla aithreacha na healadhna, Ir. Monthly 1921, 374 § 13 . tuc an umhla ar C.C. beith ac taemadh na luinge, BCC § 281 . umhla na mbeathadhach mbrúideamhail don duine submission, obedience , TSh. 2884 . ni dlegar umla ele ann do-roissed i peccad, acht onórugud sollamnach `act of service' (on the observance of Sunday) PH 7363 . gan rún gaite acut, acht úmla doní tú do'n recht `thou art acting in obedience to the law,' 7556 . is móide t'umhla | t'oirdnedh i naois mhesurdha `the obedience yielded thee, ' O'Gr. Cat. 458y . bas gheal dar éigin umhla, TD 33.15 . gēill Sagsan umhla Albanach homage, submission , Rel. Celt. ii 299.14 . gabháil timchioll Tíre Conuill agus umhla do bhúain asta, L. Cl.A. Buidhe 34.3 . is ferr linn umla d'f[h]agāil uatha san ar āis inā ar ēigin, ML² 775 . opsequium .i. umla, Auraic. 4219 . g s. do lucht m'umhla ┐ m'orrama `those who obey and honour me,' BNnÉ 266 § 233 . mairg recus tír na humla ... ┐ na suthaine (i.e. Heaven) ... ar tír na sroigell, Todd Lect. vi 36 . ag dénamh úmhla don tsearbhḟoghantuighe sin, Matt. xviii 26 . do-ní comhartha umhla agus urrama i n-a fhiadh- naise, Mac. an Iolair 30.24 . ní fríoth riamh ó rígh Cunga | lá umhla ná urruma, TD 20.12 . fo chengul umhla ┐ sdiúrtha na mbráthar mionúr =sub obedientia & regimine R. S. Clára 129a . a d s. dlighid clann umhla d'aithribh, DDána 40.2 . glóir na flatha ḟuair umhla was humbled (of Pompey), 121.16 . tamhain do thoill umhla iad `who have earned homage,' TD 29.1 . do-beir umla do: tabhair ar gach n-aon umhla | don aos eagnoidh ealadhna `show reverence to everyone,' Studies 1919, 440.13 (=tabhair fos dh eicsibh umhla | don aos, etc., Luc. Fid. 390 ). ní thabhraid umhla ná uirrim ná fomós don anam acht dá n-aimhdheóin, TSh. 2945 . ní thucc an mac bá só umhla don mac ba sine `did not yield submission,' FM iii 248.3 . do ratt T.L. aonta ┐ umhla dó `made his submission to him,' vi 1934.11 . tugsad umhla dh'Eóghan `did homage to' ( submitted ), TD 31.36 . tuguidh umhla dhona sin̄searuibh. 1 Pet. v 5 . do-gní u.¤ (do): in t-íí ... d'a mbacann grad in t-saegail úmla na hanma do denum .i. deirc ┐ urnaigthi, PH 7757 . tháinig go Mocholmóg ┐ do rinne umhla dhó ┐ do ghluais uaidh chum an chatha, Ériu i 94.1 . dogénsa umla duit, nach dernus romad riam ... .i. ... tuitfet ... don each, Fier. 32 . do chromadar síos a ccinn, agus do ríneadur umhla, Gen. xliii 28 . After various prepps: fuair nós ar a humhla ón ḟior | is le humhla ar dtós do threabh, DDána 21.26 . Cf. for h'úmla, PH 8214 . ar a n-umla, PH 5456 . Cormac ceathracha bliadhan ... gan umhla aige ó Fh., Content. v 137 . Lugh ..., | nár ḟág biodhbha gan umhla `who left no foe unsubdued,' TD 6.15 . stāt fo leith lē fēin gan umhla nō cennus ag rī(g) fon domhan uirre, Fl. Earls 84.14 . do-gheibhinn uadha d'umhla go bhfuighinn A. im fhochair as an honour , L. Cl. A. Buidhe 68.73 . cár bheag só uaim-se dh'umhla, Studies 1928, 676.17 . cf. na vii. cinedha so atá acatt f'an [u]mhla ┐ fa asanoir impere ... (leg. fa umhla ?) which have been in subjection and slavery , Maund. 197 . dá gcur fa umhla an anma | na céadfadha corpardha, DDána 52.16 . cuirid fá umhla ar causes, obliges: do coisricc an fairge, ┐ do cuir se fa umla uirre ... a sdoirm ... do lécen uáithe, BCC § 281 . do chuir se fá umla ar an cuid soir don abainn ísliugad, § 29 . an uair do cuiredh fá umla orra scela d'innisin do dob eicen doib gach ní ... d'innisin do, § 119 . ranic tra clú L. iar-sin fo'n uli domun, i ndeirc, i n-úmla ..., PH 689 . bioth 'n-a umhla budh ál leis `the Devil wanted the world to obey him,' Ir. Monthly 1930, 590 § 7 ( DDána p. 58 ). nó go dtabhair í i n-umhla, | sí i n-aghaidh a haradhna until she is brought into submission, tamed (of a horse), L. Cl. A. Buidhe 172.11 . ós éigean dúinn dul i n-umhla, | d'éisteacht an cheoil a-tá thuas, DDána 15.20 . táinic ... (amaille le humhla a uachdaráin ...) dom láthair with the permission , Gleanings² 78.4 (cf. ib. 77.5 cited under umlacht).

As vn.: ios córa dhuín̄ umhla do Dhiá, Acts v 29 . nī ro lēicc ... in t-imfhaitchess do lucht aittreptha na cathrach ... umhla nō adradh do chreidemh Dé sa naomh-s[h]ēpēl sin, Fl. Earls 112w . Éire ar n-umhla dá imshnīomh `was prostrate with the sorrow of it,' Gleanings² 30 § 11 .

umlaid

Cite this: eDIL s.v. umlaid or dil.ie/43157

v (do) ā submits to, pays homage to: isbertsa nach umlafaind don righ uair ní mo a cumachta na mo cumachta fein, D iv 2, 75rb 11 .

umláid, umlóid

Cite this: eDIL s.v. umláid, umlóid or dil.ie/43158

n f. (cf. umaldóit) submission, obedience, humility , umhláid, umhlóid .i. umhlacht ` humility, obedi- ence, condescension, compliance ,' P. O'C. : do bhí umláid manach Mochuda an mhéad sin da nabradh an neach budh sine no bfearr aco ris an neach eile luighe ar an tteine go ndiongnadh sé sin, ITS xvi 120.6 . Cf. Ón [an MS] umhlaoid nar fhaomh ceana | ag sin na seacht n-ingheana, DDána 55.11 (apparently=umhla).

umlaidecht

Cite this: eDIL s.v. umlaidecht or dil.ie/43159

n submission, obedience: gan umhlaidh- eacht dá riaghail, E. O'Rahilly xxxvi 14 . g s. lucht umhluigheachta do Dhia, Celt. Rev. x 132.12 .

umlaigid

Cite this: eDIL s.v. umlaigid or dil.ie/43160

Forms: huimligte, do umlaigh

v g (earlier uimligid: pl. 3 rel. isligde ┐ huimligte (gl. inclinare) Ml. 136a11 ).

I Trans. humbles: ar son na laithean ar umhluigh tu sinn=quibus nos humiliasti, In- structio 123.12 . with reflex. pron. humbles oneself, pros- trates oneself, bows: umhluigh thú féin, Prov. vi 3 . do umhluigh Críost é féin go bás, TSh. 8465 (=do ísligh sé hé féin, Philipp. ii 8 ). ris an uile fhíréan umhluigheas é féin ré bás d'fhulang go haontuightheach, 8468 . umhlóch- aitt cách uile go talmain iatt féin, BNnÉ 226 § 125 . With do: isé féin do Thighearna agus umhluigh thú féin dó, Ps. xlv 11 .

II Intrans. submits, obeys: Pret. do umlaigh an fhairge le breithir C.C. `the sea obeyed the word of C.C.', BCC § 281 . ro umhlaigset chuige sin they agreed to that , Fl. Earls 20.9 . with do: do goiretar Mac Suibne do Domnall occ ... ┐ nir umlaigetar slicht M. dhó riamh never submitted to, acknowledged , L. Chl. Suibhne § 54 . nar umhluigh mé do ghuth mo lucht teagaisg? Prov. v 13 . a lúbaigh, | gidh tearc duit-se nar umhluigh (to the world), DDána 4.8 . mar doconnairc Maodog Dauit ... do reth ... mara raibhe ┐ do umlaigh dó, BNnÉ 210.9 . do benadh comnuidhe asainne forsan muir, go ro umhlaighemar dó, 7 § 22 . umhluighios mac ríogh Laighean dó, L. Cl. A. Buidhe 12.6 . umhlaigis in t-impiri ... do chreidem Crist, Fl. Earls 202.19 . umhluigh dom ghlór obey me , Gen. xxvii 13 . umhluidís mic do mhathar dhuit, Gen. xxvii 29 . go n- umhluighe cinidheaca siós duit, ib. fáidhbhréagach an saoghal so is ná humhluigh dó, Keat. Poems 285 . an bhuidhean so ... ná humhluigheann don gcléir chirt, E. O'Rahilly xxviii 18 . umhluighthear dhó i mbonnaibh beann | 's i gclochaibh aolta Éireann, DDána 100.12 .

With vn. phr.: nár umhluigh breaba do ghlacadh `who never stooped to accept bribes,' E. O'Rahilly xxxiv 90 . Cf. 'nuair d' úmhluigh si gabhail liom mar chéile, Hard. i 308.9 .

umlóid

Cite this: eDIL s.v. umlóid or dil.ie/43161

x see umláid.

umlóidech

Cite this: eDIL s.v. umlóidech or dil.ie/43162

adj o-ā transitory: creud thuigeas tú ré grásaibh gníomharthacha? na grása luaimneacha (.i. umhlóideacha), do thigeas agus imthigheas ..., Donlevy 208 fn. This seems a mispr.; read umlóideacha=imlóideacha? see immlat, immlaít.

umlugud

Cite this: eDIL s.v. umlugud or dil.ie/43163

u, m. (vn. of umlaigid) act of humbling (oneself), obeying, submitting (to), bowing (to); obedience, submission, homage, obeisance: n s. is mó is éigin umhlughadh do Dhía, Acts v 29 (1681). neach ... leis nár bháil úmhlúghadh do Mochuda, ITS xvi 106.17 . a s. fa chlár bhfionn Laighean faghadh umhlughadh `may he get homage,' DDána 109.11 . g s. do chum umhluidhthe do Chriosd, 2 Cor. x 5 . d s. ag umhlughadh ┐ ag luighe ... faoi smacht ... ar máthar naomhtha an Eaglais ..., Corp. Astron. 62.8 . agadt umh- lughadh fein, Instructio 123.26 . gá fad bhias tú ag diúltadh thú féin dúmhlughadh dom lathairse?, Exod. x 3 . is ceart dhúinn sinn féin d'umhlughadh air a shon-san, Donlevy 30.15 . Máthair Íosa ... | ar n-umhlughadh don aingeal | tig an coimdhe na clí ngil ... `when she had bowed to,' A. Ó Dálaigh i 10 .

umne

Cite this: eDIL s.v. umne or dil.ie/43164

x =amne? la trí fichid céad do mholtaibh, | tugadh umne, Keat. ii 3976 .

umnus

Cite this: eDIL s.v. umnus or dil.ie/43165

x (gl. fraxinus): see uinnius.