úathais

Cite this: eDIL s.v. úathais or dil.ie/42821

x see fúathas.

úathas

Cite this: eDIL s.v. úathas or dil.ie/42822

x see úathbás.

úathatae

Cite this: eDIL s.v. úathatae or dil.ie/42823

adj io-iā singular (Gramm.): is ilar són hua cheill ciasu huathatae ho sun it is plural in sense though it is singular in sound , Ml. 45b20 . issí in dobriathar chétna adchomaltar frisna briathra huathati ┐ hilddai that is joined to the singular ... verbs , Sg. 71b12 . donaib teoraib personaib uathataib in the three persons singular , 186a2 .

úathathar

Cite this: eDIL s.v. úathathar or dil.ie/42824

v dismays (?): triath rig .i. tír sidaigther. triath muir .i. tir uathathar `it terrifies the land' (O'Don.), Thr. Ir. Gl. 41 ( Corm. Y 1202 has instead: tir-uath a taithmech).

úathbás, úathfás

Cite this: eDIL s.v. úathbás, úathfás or dil.ie/42825

Forms: uathbhás, uathbháth, úathfás

n m. (earlier n.?) horror, terror: uathbhás uathbháth `astonishment, surprize, amazement,' P. O'C. : úathfás , IGT, Decl. § 35 . n s. becc náchimrala húathbás oc imchaisin in trír sin, `death from terror' [?] BDD 87(Y). uathbas bretha impaib do thulbemmennaib, TBC 938 . a cholann chugat an bás, | tuig féin go bhfuil ann uathbhás, DDána 1.1 . beag an t-uathbhás dom anam, A. Ó Dálaigh xxiii 8 . do thuit úathbhás dorchaduis mhóir air, Gen. xv 12 . do ghabh an t-úathbás greim dhíom, Ps. cxix 53 . do ghabh iongnadh agus uathbhás iad, ITS xxiv 32.9 . roba mór ... an t-uathfas leo selladh fuirre, Stair Ercuil 1359 . a s. cid día tánac isin n-ármag ol C. co ndeochais uathbás and, LU 4943 . liaigh maith fhóireas gach uath- bhás (i.e. Christ) `assuaging all fear,' Ir. Monthly 1922, 516.1 . cneas séimh nár sheachain uathbhás `who never shirked danger,' Content. xxix 29 . gairid uait go [bhfuighe] bás | mall go dtuigeann tú an t-uathbhás, A. Ó Dálaigh xl 2 . g s. gell n-uathbais; ní diles ni doberar ar uathbas ( a pledge extorted by terror ), Laws iv 268.25 , cf. O'C. 2302 (< Eg. 88, 22 ). O'D. 1595 (< H 5. 15 p. 9 col. 2 ). bí dom dhíon d'eagla an uathbháis, A. Ó Dálaigh xxviii 9 . is e [viz. Hercules] ro marb in [n]athraigh n-uathbais, BB 487b42 - 3 [but LL 223a11 ( TTr. 426 ), BB 397b12 (= TTr.² 52 ) have ndúabhais]. pian uathbháis (one of the pains of hell), TSh. 6382 . ag faisnéis uathbháis an éaga, 1059 . do dhénamh anma mórdhachta agus úathbháis díotsa, 1 Chron. xvii 21 . tucadur buillidha uathfusa ar chele, Fier. 106 . airgheana an úathbhasa an éaga, Atl. iv 220.24 . d s. co n-erbaltatár .c. láech díb do úathbas ┐ cridenes, LU 6288 . tar éis a bh-fuair d'olc agas d'uathbhás, ML 36.5 . créad é a mhéid d'uathbhás, teagmháil i lámhaibh an Dé bheó!, =quam horrendum est TSh. 5396 . tabuirt a uath- bas (i.e. one of the seven champion burdens), Laws v 298.10 . breith a heallaigh a huathbhás, Studies 1931, 81.11 . cridhe an oirbhirt ré n-uathbhás, L. Cl. A. Buidhe 174.52 . Gilla Crist ... do marbad don Gilla ruad ... i n-uathbhus `was most cruelly slain,' ALC i 480.25 = Ann. Conn. 1277 § 3 . d p. le hár is le uathbhásaibh, DDána 29.16 . a mhéad d'ulc is d'uaithbhásaibh | ... | do bhaoi don chruinne i gcinneadh, Ir. Monthly 1920, 596.24 . in té ticfad ... a h-uathbásaib in airig sin, MR 200.11 .

úathbásach

Cite this: eDIL s.v. úathbásach or dil.ie/42826

Forms: húath- bhasách

adj o-ā (úathbás)

(a) terrible, horrible;`shocking, dreadful' P. O'C. : go n-derna sduaigh n-uathbásaigh n- anaithnidh dhe, TBC 3869 . oen-gleo ... uathbásach, LB 155a18 . sgéla móra olca úathbhásacha, Ériu v 100z . i measg fhoithreadh n-uathbhásach, DDána 20.19 . i gcarcair uathbhásaigh ifrinn, TSh. 3623 . dobudh uath- bhásach urghránna ré faigsin í (of an image), 55 . eadar- luaimnig ... uathbasacha aeoir `horrible aerial phantoms,' MR 230.15 . coirp ... uathbhásacha, Donlevy 46.12 . is ní uathbhásach do dhéana mé riot, Ex. xxxiv 10 . os cionn ghotha na n-uisgeadh ... n-uathbhásach, Ps. xciii 4 .

(b) marvellous, portentous (calque from Lat. monstruosus, Deutsche, Kelten und Iren 99 ): gniomha uathbhasacha, Luc. Fid. 380.15 (=prodigia Acts v 12 ). Advb.: go húath- bhasách , Isa. ii 19 .

Compar.: nach éidir ... ní d'fhagháil is uathbhásaighe ... ioná an bás, TSh. 1058 . sompla eile as uathbhasuighi iná so, MacAingil 236 .

As subst.: co nderna úathbhásách n-ilrechtach n-ingan- tach n-anaichnid de (of Cú Chulainn in his frenzy) LU 6442 .

úathbélta

Cite this: eDIL s.v. úathbélta or dil.ie/42827

x see úaithbélta.

úathbróc

Cite this: eDIL s.v. úathbróc or dil.ie/42828

x see fúathróc.

úathgráin

Cite this: eDIL s.v. úathgráin or dil.ie/42829

n terror (compd. of úath) coro recratár bánánaig ... ┐ demna aeóir re úathgráin na gáre dosbertatár ar aird, LU 6285 = TBC 2443 . techit sluaig ... ri úathgráin mo gnusi, LU 10276 .

úathmaire

Cite this: eDIL s.v. úathmaire or dil.ie/42830

n , f. (úathmar) dreadfulness, horror; `dread, terror, horror,' P. O'C. : ba mór a úathmaire ind fir, LU 4949 . uathmhaire inna ndealbh, Ériu ii 136 § 120 . úath- mairi na haisnísen, LL 238a36 ( TTr. 1586 ). scālda ar ūathmaire an laoich amhail scāth, Corm. Y 21 . trūag nach cuimnech lem' c[h]raidi | in t-ēc ar a ūathmairi, Arch. iii 239 § 23 . trí teangtha ... leó; ... go n-uathmhaire n-éighmhe with horrible shouting , ML 120.7 .

úathmar

Cite this: eDIL s.v. úathmar or dil.ie/42831

Forms: huathmar

adj o-ā (úath) dreadful; terrifying; `terrible, horrible, awful, direful,' P. O'C. : huathmar (gl. terribile), Ml. 45a6 . laech ... is e cicharda uathmar, TBC 5258 . úathmar cech ecal (v.l. eaglach), Tec. Corm. § 15.13 . fear ainmín húath- mar, BDD 44 . triar úathmar, 93 . dublind úathmar, 128 . fri sluag n-uathmar nAmaliach, SR 4078 . cona fein húath- mair, 6283 . go bhfoirinn ḟiallaigh uathmhair (of inhabi- tants of hell), DDána 35.1 . cethrar eclonnach úathmar, Met. Dinds. iii 446.78 . Medb uathmar, oirderc, MR 212.12 . i n-Iffurn huathmar imgann, SR 934 . i gcathraigh uath- mhair Ifeirn, DDána 29.30 . goibhéal uathmhar il-phiastach (i.e. hell), TSh. 6183 . is iomdha gleann ... ┐ beann ḟoir- bhthe uathmhar, DDána 20.5 . atchiat anmanna mór núathmar bíastaide hi crund, LU 1890 . peist uiscide uathmar, Laws i 72.16 . do chuireadar amach a bpiasda uathmhara (fig. of ships), ML 44.23 . in leó uathmar andsa, Ingcél Cáech, BDD 58(U). mon ndraig n-uathmhair (fig. of Hercules), TD 13.32 . budh é an treas uathmhar ath- gharbh, DDána 29.23 . ro lebling ... léim n-úathmar, LU 8933 ( FB 70 ). din sceól úathmar, LL 238a41 ( TTr. 1589 ). uathmar ail (chev.) SR 4773 . With copula : intaislinge lúagmar, ..., | ba huathmar la sluagh nEgept, SR 3374 . ba úathmar laiss in scáith, LU 9060 ( FB 81 ). Adv. : oen- charptech sund, for L., ┐ is uathmar thic, TBC 1349 .

Cf. fúathmar.