úaithnech

Cite this: eDIL s.v. úaithnech or dil.ie/42696

adj o-ā (úaithne) having pillars (?) : an brugh uaith- neach uasal aorach, 23 G 24 p. 400 (c. 1720).

úaitigid

Cite this: eDIL s.v. úaitigid or dil.ie/42697

Forms: úatigud

v g makes single, makes rare : formolad, diabul, cen on, | telgudh noe, ocus lugugud | uaitighit cach rogair rib | lorga dialta, deichnid, Auraic. 2153 . vn. úatigud ; co rothroiscset ... im húatigud na ndoine `for the thinning of the people,' Thes. ii 298.16 (Colman's Hymn).

úaitiugud

Cite this: eDIL s.v. úaitiugud or dil.ie/42698

n u, m. act of making few, lessening : ag uaitiugad aicmedh ┐ ag dīthugad deigcenēl, ML² 1814 .

úala

Cite this: eDIL s.v. úala or dil.ie/42699

Forms: Ualann, Úalann, olann, Ualann, Ualann, hUaland, Olaind, holaind

n f. a shoulder : gúala úala [ó éinchéill], IGT, Decl. § 131 . ní beanfa ar (v.l. ag) snámh a chráobh Chúalann | do lámh re táobh úalann t'eich, ex. 1912 . sreabh re húalainn (v.l. uainn) eich Maghnais, ex. 1914 . In place-names : Túaim da Ualann , gen. Túama da Úalann , Gorm. June 10 n. Tommae da olann AU 780 = FM 776 (var. of T. da gualann, according to the editors). Telach Ualann : dat. ó Tholaigh Ualann , Gorm. Mart. Don. Jan. 23 . gen. Telcha hUaland AU 730 (cf. Telcae Olaind 710 . o Thulaigh holaind , Mart. Don. Aug. 7 ).

ualabard

Cite this: eDIL s.v. ualabard or dil.ie/42700

Forms: ualuard, ualabard, ualabort, uolubhart

n ualuard walwort : ualabard (gl. cameactis ebulus), Arch. i 332.50 . in ualabort `walwort,' RC ix 228.8 . in uolubhart , H 3.15 p. 36b . gab sugh in ualabaird, Irish Texts v 8.15 . ebulus cameactis adhon da ainm in ualuaird, RC ix 231.6 . Cf. ualuárd, balbhárd, malbhárd, P. O'C. cameactus ebulus .i. an ualuard, 23 K 42, 381.10 . gabh fremh ruisc ualuaird ┐ a urdail do frem ruisc truim, 334.15 .

See uolubard.

úalach

Cite this: eDIL s.v. úalach or dil.ie/42701

Forms: úalach

n o, m. a burden, charge, a load , P. O'C. Metaph. duty, obligation : úalach, IGT, Decl. § 55 . muirighin, nó eire, úalach, cúram, Kirk ( Eg. Gl. 439 ). biadha ┐ brod ┐ ualach don asal, TSh. 1873 . ualach mór fair ... do croicnib mathgaman, CCath. 2930 . tug leis ualach don truis chéadna | go dún Í Ghr., TD 34.21 . ag so úalach mhac Ch. a ttabearnacuil an chomhchruinnighthe, Num. iv 15 . serbhís do dhéanamh ┐ ualach diomchair, ib. 24 . sé so cúram a nualaigh, ib. 31 . a nualuidh, 32 . gach énduine do réir a sherbhíse agus do réir a ualaigh, ib. 49 . oirdeochuid gach éinneach dhíobh iona sherbhís fēin ┐ iona ualach, ib. 19 . iona nualuighibh agus iona seirbhís uile ib. 27 . ó mhac leasg ort as ualach | folt dualach na bhfleasg bhfáinneach, L. Cl. A. Buidhe 216.39 . ceangluid siad úalaighe troma, Matt. xxiii 4 . ní ḟuarattar somh duadh no dochar ina ttimcheall, acht ualach a naisttrighthe `the trouble of removing them' (i.e. cattle), FM vi 2084.10 . ar na mheas ... gur throm an t-ualach d'Éirinn iad (i.e. the poets), Keat. iii 1229 . buain do chroinic Chloinne Néill | as ualach d'ollamh eiséin, L. Cl. A. Buidhe 218.22 . Cf. dá n-áirmhinn-si ualgha Tuathail `were I to tell the mighty tasks of,' Ó Bruad. ii vi 8 . ualach catha ar chinél Eoghain, L. Cl. A. Buidhe 239.49 . is é ualach orduighthear dhúinn do chor dhínn, mailís ┐ cealg ┐ bréig-riocht an pheacaidh, TSh. 10381 . ualach trom an pheacaidh, 4128 . dá ghach aon oile bhíos saor ó ualach na coire, 2982 . ré hiomchar ualaigh ... na haithrighe, 8883 . 's bhar dteinn-ḟeidhm d'ualach oruibh `because other heavy labours are obligatory on you,' Content. xiv 21 . creud é chuireas an cheud Aithne d'ualach oruinn do dheunamh ? Donlevy 54.1 . Cf. 58.11 , etc.

As npr. m. : do rúag mo bhú búalaidh é | más é cú Í Úalaigh í, IGT, Decl. ex. 796 .

úalaigid

Cite this: eDIL s.v. úalaigid or dil.ie/42702

v g (úalach) loads : do ualuigheadur a nasail leis a narbhar, Gen. xlii 26 .

1 úalann

Cite this: eDIL s.v. 1 úalann or dil.ie/42703

adj noble (?) ; excellence, honour (cf. úallann) : tricha blīadan, án hūaland, | rombūi hi rīgu hEirenn, Fianaig. 32.18 . Colum cilli ceall ualann, Lism. L. 3479 . conid he an hualann (an nuallan ; a nualann, v.l.) | Ioin mar macc nErend, LB Fél. Sept. 26 . Brigit bán balc núalann, Fél. 58.2 . brígach núalann, 60.12 . ba cáin mind már ṅualann (mar ḟualang, mor nualann, v.ll.), 137.15 . graig aile ualann tar ais | co ndath nime huleglais, Im. Brain § 15 , Celtica xx 181 .

2 úalann

Cite this: eDIL s.v. 2 úalann or dil.ie/42704

n is fraoch for hualann limm Luigne (hualaind linim luigi, Bodl.), Corm. Y 1018 (orc tréith). is fraech for ualaind Luigne, Ériu xi 50 , where u.¤ is expld. as a place- name. See úala.

úalfartach

Cite this: eDIL s.v. úalfartach or dil.ie/42706

n ā,f. roaring, yelling ; wailing : budh iomdha ann fós ... onchú ag ualfartaigh, TSh. 4069 . ualfairt ualfartach P. O'C. ag ualfartaigh ┐ ag caói sa ghlend so na ndér Celtica i 174.392 . lé huaillfeartoigh Desid. 2715 .