úaibrigthe

Cite this: eDIL s.v. úaibrigthe or dil.ie/42610

io-iā (pp. of uaibrigidir) n p m. a n-at n-uaibrigthi in baesai cosecarthi (gl. profanatis ritibus sacris) Ml 100c16 - 17 .

úaichle

Cite this: eDIL s.v. úaichle or dil.ie/42611

Forms: túaichle

n [, f.] pride, vainglory: uaichle .i. úallcha `pride,' O'Cl. Cf. túaichle prudence, astuteness . gan chath iar n-echtaib uaichle, BB 37b13 .

úaichlech

Cite this: eDIL s.v. úaichlech or dil.ie/42612

adj o-ā (úaichle) proud, disdainful (?): engach, huaichlech, ilar crech (epithet of Devil), SR 945 .

? úaidbrethaigid

Cite this: eDIL s.v. ? úaidbrethaigid or dil.ie/42613

ind ailig uaidbreathaigid fir breatha for gutagraib [=gū-th. ?], RIA 23 P 3 f. 21 (23)ab ( O'C. 1877 ). The commentary is mostly illegible.

úaidlethan ?

Cite this: eDIL s.v. úaidlethan ? or dil.ie/42614

ind aenanma ogaim adbhulbrogha uaidleathain, IT iii 90.12 .

úaidne

Cite this: eDIL s.v. úaidne or dil.ie/42615

x see úaitne.

úaig

Cite this: eDIL s.v. úaig or dil.ie/42616

(prefix) see úag (óg).

úaig

Cite this: eDIL s.v. úaig or dil.ie/42617

n a cave: see úag.

úaigél

Cite this: eDIL s.v. úaigél or dil.ie/42618

Forms: fúaigél, fúaighél, úaighél

fúaigél f. (vn. of úaigid) sewing, stitching; a seam; uniting, welding: fúaighél úaighél, IGT, Decl. § 149 .

joining, esp. sewing: here, probably: úaim .i. fuaighel, O'Cl. na miledh ag mion-fhuaigheal na meirgeadh ris na mor-chrannaibh `closely sewing,' MR xv 8 . Cf. mallrosg ag an inghin ḟéil | do rabhrosd inghin d'ḟúaighéil (lochdach) IGT, Decl. ex. 1985 . joining together, uniting: minslab- raidh ... ic fuaigel ocus ic imfostad in cathbair[r] sin i ndrolaibh na luirighe `joining and fastening.' CCath. 5280 . núainéll os Tolaigh Dá Thí | rí Codhuil ag fúaighél fáoi, IGT, Decl. ex. 1988 . a guin le feirg fúaighéli (incorrect form) | do theilg ḟuil tre (v.l. fa) órḟáinne, ex. 1971 .

Compd. ¤táth: bos tláith na dtachar n-édtláth, | síon oighridh dá fhúaighealtáth | re crann ... gceise | ... `welding it tight,' Studies 1921, 418 . tar, a dhuilleogach glanbhláith, | is fíordhaingean fuaighealtáith `firmly stitched together' (to a book), 1923, 597 .

úaigid

Cite this: eDIL s.v. úaigid or dil.ie/42619

Forms: fuaigh, úaget, fuaidhfe

v (later also with prothetic f)

(a) stitches together, sews: Impv. fuaigh sída (v.l. fuaidh), ML² 515 . úaget, negat in bráthair | corrice úair na tertae `let the brothers sew,' Ériu iii 100 § 26 (Rule of Ailbe). pass. fuaigter croiceann in meandan mot' laim i richt Iasu, BB 236b2 . pres. indic. in bec ó bhḟuaigend .i. in tsnathat with which she sews , O'Dav. 995 . do mhac Áodha ... | fúaighidh bean bruta súaithnid, IGT, Decl. ex. 1967 . pass. cro fuaigther d'iallaib, Laws i 152. 26 Comm. perf. rofuaig crocenn in mind móir | ... im laim nIacóib, SR 2849 . édach rus fúaigh Muire mass, Arch. Hib. iv 204 § 3 . dfuáigh mé saicédh air mo chroicionn, Job xvi 15 . ro-fhuaigset a chroicend imme doridisi co ṅdelgi spíne, PH 2147 . do fhuáidheadar duilleadha fíge dhá chéile, Gen. iii 7 . pass. ro-īccad īarum a chend ┐ rofūaged co snáth óir, Death- tales 8 § 10 . an chnáib dhubh, | ... lér fuaghadh feoir na mbróga, E. O'Rahilly xviii 39 . Cf. hi folomrad [do mairb] .i. ticsel .i. in gaim ro oged impe, O'C. 798 (< H. 3. 18 p. 371a ), cf. Laws i 174.28 . imperf. pass. (ní fhuil acht cré) ... ins na maoth-ghlacaibh méarlaga le' bhfuaightí an t-ór, Keat. Poems 313 . fut. d'inghin óig ... | dá bróig úirleathair úaighfidh, IGT, Decl. ex. 1967 . pass. mar fuaghfaidhear éadach taoibh | fad chorp a-muigh a mhac- aoimh, A. Ó Dálaigh xli 9 .

(b) unites, joins (freq. metaph.): impv. fuaigh an cridhe red chroidhe, TD 30.1 . fuascail Fódla ... | is fuaigh a fóirne i ngrádh a chéile, Ó Bruad. iii 142 § 1 . uaged cech síd (v.l. uaigheadh sith) `let him consolidate every peace,' Tec. Corm. §1.40 . re mac ingene Anna | fūaigem uli ar n- anmanna, Arch. iii 240 § 42 n. (= fuaigium ZCP xii 367 ). pres. indic. fuaighidh teasbach faoilligh | fiodhradh bile re bun bhfeóir, TD 29.30 . Magh Fáil an feadh nach fúaigh- eann | do ghabh lúaigheall áigh Émann, IGT, Decl. ex. 597 . trí tírthi san n-ágh úaighfe, ex. 1243 . pass. Cest, cid ara n-ebertar feda fri suidiu? ni ansa, fobith domiter friu ┐ co n-uaigiter condaib, Auraic. 954 . perf. eng do ḟúaigh (v.l. fuaidh) tre ámuille, IGT, Decl. ex. 196 . crích Énna do úaigh (: húair) go himel, ex. 1673 . do-rad Niall ... phóig uaidh ... | dár ḟuaigh ḟionnadhbha nÉibhir, TD 1.15 . óclach d'Eochaid rofúaig fedain (v.l. rosfuaig) that knit the ranks , Met. Dinds. iv 108.18 . dfuaigh do dhaonibh gradh le goil [sic leg.], `attached himself affection- ately to' Rel. Celt. ii 278.27 . do fhuaighedar a naigenta ... re chéile, Caithr. Thoirdh. 95.31 . pass. do fuaigheadh cearcall clár ndearg `fashioned,' Ir. Monthly 1923, 641 ( DDána p. 413 ). an gafa im bhéal, mo léan, do fuaigheadh, Keat. Poems 1424 . fut. fuaidhfe (v.l. fuaidhfidh) mé mo bhéal le sring ḟighte, Hackett iii 13 . fuaighfidh risna gáibh gera | an láimh shuaithnidh shoisgéla `he will fasten,' Studies 1925, 62.11 . Cf. cossin laithe ronuagad | ganem im thóibu Cuanach, LL 275a47 . uaigthe cend Corpri ... do airsciu Echdach, LL 121b 52 ( Petrie's Tara p. 202 ) seems pret. pass. sg. abs.

(c) binds: senchas ind lochta fúaigset (v.l. sníset) Ossín fon tiprait, Met. Dinds iii 252.136 .

(d) Metaph. weaves, composes (a story, etc.): in lind-se lúadim cech lá, | dia n-úagim (or: dian-uaigim? v 137 ) sós senchassa `when I weave the lore of legend,' Met. Dinds. iii 338.2 (v.l. fuaigim; fuaidim). ro úaig cach rúin in challait `wove all the mysteries,' 258.39 (v.l. uaid; fuaid; ucc). (?) doáirim úa Duinn duibe | fót Cinn builid Berraide | do sheól co becht dar' fuaig lib | cert Sléibe Fúait, is finnaid `when he firmly wove for you,' iv 168.43 (v.l. doruaig). ní ḟuaighfinn d'uasal fearsad, Ó Bruad. ii 248 . Cf. a maīn nochon fuair Etain | ro fuaigh aīb inn aircetail, Auraic. 1973 (= BB 331b38 ).

uag clas, clas uaigtir ar cach (etym. of eclas), Laws ii 344.21 Comm.

Compds.: (?) cóir¤ : cairemain .i. coir-fuaigid na paiti corra YBL 204a32 (= coir fuaiprid `who properly sew,' Laws v 106.21 < BB 347b25 ). cóem¤ : cumais ┐ caomh-fuaighis benda ... a benn-cobar, eter cloich ┐ claraib, BNnÉ 207 § 55 . Cf. figid.

uaigín, bhaigin

Cite this: eDIL s.v. uaigín, bhaigin or dil.ie/42620

n a waggon (cf. baigín, P. O'C. ): gluaissit as Rodhān ... cūpla cōiste, tri uaigín, Fl. Earls 26.16 . ro buī immorro sneachta ... ┐ oighreadh ... ann as go nim[th]eōch- diss eachradh ┐ cōistidhe ┐ uaigīnide uile locha ... in tīre, 56.5 . gach riachtanuis coistighi ┐ bhaigīnidhe, 20.30 .