úadfíalichthe

Cite this: eDIL s.v. úadfíalichthe or dil.ie/42596

Forms: úadfialichthi

adj unveiled, revealed: d s f. úadfialichthi .i. focertam fíal diínn, Wb. 15b4 .

1 úag, úaig

Cite this: eDIL s.v. 1 úag, úaig or dil.ie/42597

Forms: úaigh, úagh, uagh, uaige

n ā,f. (in pl. somet. n-stem see exx. below) úaigh, IGT, Decl. § 14.10 . úagh, ib. § 39.14 . grave: m'ilad ┐ m'úag, LU 9886 . ro claided uág do Fh., TFerbe 756 ( LL 258b24 ). ag so an uagh 'gá innise, Ir. Monthly 1922, 295 . ( DDána 53.11 ). do cloidheadh uadh (leg. uagh) ... | d'Ísa Críst arna crochadh, Ériu iv 112 § 3 . a ula's a fhert 'sa uaigh, Fen. 224.22 . go ffuil a uaigh i nUiscce chaoin, FM i 146.15 . do rinneadh a uaigh, Keat. ii 5417 . gur orduigh a uaigh féin do thochailt, TSh. 689 . teilgthear i n-aonuaigh úire iad, 915 . cuir th'arán féin ... ar uaigh an mhairbh, 3963 . adhnaicfidhear i n-uaigh an asail é, 1292 . Rí rothodiusaig a huaig | Lazair ..., SR 7673 . ┐ se cethar- denus i n-a uaig, PH 2801 . mo chorp uag i n-úaig (: cruaid) LU 9945 . fidh flesgach fa ūaig a nHī, ZCP vii 303x . ót úaidh, IGT, Decl. ex. 1067 . g s. a n-imdaig uaige in the grave's bed , Ériu x 77 § 16 . for dorus a uaigi, PH 2933 . re hagaid na húaigi, IGT, Decl. ex. 73 . ré cneas úaidhe `touching the grave,' Studies 1918, 454.19 . ar lár na huaighe, Dán Dé v 11 . i gcomhthrom na huaighe, A. Ó Dálaigh xliii 5 . Dánta Gr.² 106.20 . ar dhruim na huaighe, TSh. 5734 . léaghthar ... gur ghuil Íosa ós cionn uaighe Lazarus, ib. 5834 . mar gach seanduine ar tairsigh na huaighe, Keat. Poems 1436 . `déna órd uaidhe ocus adhlaici dam' (i.e. the burial service), SG. 40.2 . pl. hi Cill Chorbáin, ro chuala, ro claitti a nuagha ágha, FM ii 574.5 . do chionn nach rabhadar uaighe 'san Égipt, Exod. xiv 11 . ba hathlam áine im úaga `keen was the game for graves,' Met. Dinds. i 6.8 (= LL 161b41 ). sinnaigh ím a huadha | et[h]ait bruana bolg, BB 293b20 ( IT iii 94 ; v.l. huamha, Zu Ir. Hs. u. Lit. i 68 ). dia n-úagaib, Met. Dinds. iii 116.76 . do nimid iodhbairt ar uaidhibh na mairtior, Luc. Fid. 205.6 . d dual. mé ar dá n-úaghuibh ag imtheachd, IGT, Decl. ex. 1108 .

The follow. exx. show n-decl.: mar do fosclatar na húadhanda le bas an Tigerna, BCC 416.4 . na mairb bias isna huaghandaib erechdaid lais, YBL 151b9 .

With téit: in cet-ben luid i n-uaig úair | don chúain a tur Bregain báin, LL 159a6 . docūaidh i n-ūaig, giarb esbaid | nech iar mbethaid glūair glasglain, ZCP vi 265 § 20 (anuaidh MS).

Metaph.: ag teacht ar uaigh a anman dá aithbheódhadh, Eochairsg, 83.32 . cf. ib. 34 . a huaigh pian na bpeacadh dtrom | eiseirghe a Dhé go ndearnam, Studies 1931, 662.19 . an diabhal daill, | do líomhadh ar uaidh ifrinn `who was whetted in the cave of hell,' TD 43.2 . a nanam do chur a níchtar uaigi ifirn, SG 42.18 . Cf. exx. under úam cave .

In place-names: I ngleann na hUaighe ba bhuan an síorghol, E. O'Rahilly xxxiv 49 . See Onom.

2 úag, úaig

Cite this: eDIL s.v. 2 úag, úaig or dil.ie/42598

prefix (=óg): uaighréir .i. réir iomlán O'Cl. See óg, and ógríar.

? 3 úag

Cite this: eDIL s.v. ? 3 úag or dil.ie/42599

ind ro huagh an laech ua Luirc Labhraid, LL 377a27 . The gloss is: .i. ro budh uath lais. Cf. Ält. Ir. Dichtg. ii 10 - 11 .

úagba

Cite this: eDIL s.v. úagba or dil.ie/42600

n choice, election (?): uaghbha (v.l. uadha) togbha re taghall, Met. Gl. D. 58 . Stokes ( Met. Gl. p. 118 ) thinks we have an obl. case of this word in: tri ernbaid úagboid triar orgar la cach n-áim insin, LU 7656 ( BDD 122 ). Wind. suggests last ex. may be a formation like ócbad.

úagdae

Cite this: eDIL s.v. úagdae or dil.ie/42601

x see ógdae.

úage, úaige

Cite this: eDIL s.v. úage, úaige or dil.ie/42602

x see óge.

? úaib

Cite this: eDIL s.v. ? úaib or dil.ie/42603

ind Atens uaibh na ndruadh do cheap an ghaois, Ó Bruad. ii 20 . leg. uaimh ? see ib. footnote.

úaibre

Cite this: eDIL s.v. úaibre or dil.ie/42604

n , f. pride: rogníset úaibre ellach, | Dond Cúailnge is ind Findbennach an arrogant encounter (?), Met. Dinds. iii 370.65 . tre gním n-úabre n-étrocair `by proud and pitiless doings', ib. 46 . cethern nobíd fri hūaibre, ZCP viii 218.3 =fri huaibriu, 333.21 .

úaibrech

Cite this: eDIL s.v. úaibrech or dil.ie/42605

Forms: úabrach, úaibreach, úabrach, huaibrecha

adj o-ā proud, arrogant, vain (cf. úabrach). Accord. to IGT, Decl. § 17 úaibreach is a dialectical form, úabrach the correct one.

pn Of persons: Ri dorigne nem noithech, | ni húaibrech, ... (of God), SR 14 . airig sil uaibrig Adaim, 2738 . do chiniud uaibrech Adaim, LL 6b35 . feart Alaxandair uaibhrigh (a standing epithet), IT ii2 3x . forsan rígh nuaibrech, BNnÉ 322 § 31 . rí uaibhreach anfhlaitheach, TSh. 52 . Lúisifear ... | fear meallta an mhacaoimh uaibhrigh, A. Ó Dálaigh l. 12 . don aingeal uaibhreach (i.e. Lucifer), § 14 . muinntir uaibrech in rig, MR 18.9 . fear magaidh úaibhreach proud scorner , Prov. xxi 24 .

Of horses high-spirited: fri glomraib ... na n-ech n- uaibrech, LB 152b33 . ór agus eich uaibhreacha, TSh. 5963 .

Of things and abstracts: indocbail huaibrech (gl. vana gloria), Ériu vii 172.31 . fri indocbail n-uaibrigh, Ériu vii 136.4 . féuchuin uáibhreach a proud look , Prov. vi 17 . maigri geal a glais úaibrigh ... IGT, Decl. ex. 676 .

With for, ar: géarsam uaibhreach orra sain `though I was haughty to them,' Ir. Monthly 1920, 112.45 ( DDána p. 228 ). Adv. goileann go fíor-uaibhreach, E. O'Rahilly iv 29 .

As subst.: do imearg tú an tuáibhreach, Ps. cxix 21 . leagfuidh an Tighearna tigh an uáibhrigh, Prov. xv 25 . v s f. a uaibrech inchlanda in étraid (to the body), PH 8238 . pl. inna huaibrecha (gl. profanitates gentium), Ml. 75c2 = `,' Ascoli.

úaibrechtach

Cite this: eDIL s.v. úaibrechtach or dil.ie/42606

Forms: uasbreathaigh

adj o-ā arrogant, proud (?): i clainn uaibrechtaig Adaim, Rawl. 77b9 = uasbreathaigh , BB 9a13 .