1 séimed

Cite this: eDIL s.v. 1 séimed or dil.ie/36918

n (? based on Lat. semen) seed, descendants : is a fognam bías a ṡil ┐ a ṡemen (leg. -ed) tre bithu `semen eius seruiet in sempiternum', Trip.² 409 , cf. Lat. Lives 4 n. 4 . nī fáicfe a ṡīl nach a séimeth, Cáin Ad. 20 . a sēimedh, ib. 19 . céin bes muir im Ērind ┐ bes a síl som ┐ a séimedh inti, ZCP xi 64.9 . do tṡíl is do tṡémed, Acall. 6650 . ni aittreba neach dot seimedh Temair for do lorcc, BNnÉ 325 § 41 . ro idbair Senchán é fein do Chiarān ┐ a ṡīl ┐ a ṡēimedh dia ēis, Arch. iii 5.12 . Cf. sémen.

2 séimed

Cite this: eDIL s.v. 2 séimed or dil.ie/36919

vn. of séimid. act of calming, smoothing : conastáinic hIsu Crist . . . dia mboccad ┐ dia semedh asan cotaighi a mbatar, D iv 2, 40vb13 .

? séimid

Cite this: eDIL s.v. ? séimid or dil.ie/36920

n (séim) quiets, calms : do seamsamar ar ngaigne (? leg. do séms[e]amar ar naigne) | 's do ceanglamor comhairle, Duan. Finn ii 346.15 .

séimide

Cite this: eDIL s.v. séimide or dil.ie/36921

adj io, iā (séim)

(a) thin, slender; meagre: longad serbda sēimide `a . . . meagre dinner', Ériu ii 56 § 9 . in t-oenmacam séda semidi sithgel, Acall. 5808 v.l. co facadar ingin mín . . . seta semide solusta, 3704 and v.l. sidh-mailgi semidi sith- gorma, MR 116.y . a droim segha seimighi, ZCP vi 34.z . an corp séimhidh seang, GJ vii 10b11 . glaca seada séimhidhe, TD 40.5 .

(b) insubstantial, transparent, bright, limpid : nith nemnech nél sorcha somlas semide, LL 119b43 . corp semide glan . . . ata imon aingel `subtile', Laws i 10.11 Comm . atchonnaic sluag sírechtach semide ina mbuidnib súas dochum nime ┐ anuas, RC xiii 44 § 25 (`floating'). sruth seimide solus-glan, BNnÉ 217 § 100 . co griananaib seimidhi solusglana, TTebe 40 . Cf. ri snám semidi sithard na n-onchon n-idlaidi, LL 239a 34 ( TTr. 1662 ).

(c) tranquil, serene, gentle, smooth : gur bo teigli seimidhe socharthanach in fairrgi, CF 55 . in snáithi semidhe sen- foclach ro fagbadar na hugdair a slechtaib a sen-bhriathar `mild', MR 158.10 . cris socair seimidhe `smooth', TTebe 3737 . iomdha bocht do biathtaoi it orsain | 'gun ord shochruidh shéimhidhe, DDána 122.14 . Tadhg mhac Ruaidhrí ar sírbhile séimhidhe `gracious', Aithd. D. 4.14 . do budh céilidhe súairc soin | séimhidhe ar ccúairt san chathruigh, IGT Decl. ex. 23 . drong shéimhidhe naoidhe nár, | daoine is céillidhe comhrádh, Measgra D. 16.15 . glór . . . | suairc séimhidhe sultbhlasta (of the Irish language), Keat. Poems 4 .

As subst. Cormac Ó Néill . . . | dá sháimhfhine féin is saerrulla an séimhidhe, L. Cl. A. Buidhe 146.10 . tug siad séimhidhe ar gharbhghlōr 'refinement (of speech)' Celtica iv 108 § 5 .

1 séimidecht

Cite this: eDIL s.v. 1 séimidecht or dil.ie/36922

n ā,f. (séimide)

(a) tenuity, thinness : séimhidheacht na lennann `tenuity of the humours', O'Gr. Cat. 252.27 . is iad is taosca rianas amach, ar son a seimidechta (of blood), Rosa Ang. 44.10 .

(b) transparency, subtlety : do báoi an uirett sin do sheimi- gheacht ann, go ffaicedh cach cech enní trit amuigh ┐ astigh, BNnÉ 71 § 121 . gurb ingnadh an t-seimidhecht do bi is na hainglibh; oir go faca se fen an t-aingel ac dul tria balla na mainistrech amach, BCC 359 (406.20) .

(c) tranquillity, serenity, gentleness : sbiorad na seimhi- dheachta ┐ na humla, Carsw. 167.8 .

2 séimidecht

Cite this: eDIL s.v. 2 séimidecht or dil.ie/36923

n [ā,f.] (cf. 1 séimed) power of producing semen : dona neithib aga fuil seimidecht, ┐ slat ferda tairb (cf. Lat. ut veretrum tauri), Ir. Texts v 54.z .

séimidetu

Cite this: eDIL s.v. séimidetu or dil.ie/36924

Forms: sémidetu

n (séimide) tenuity : cinip hond sémigdetu (sémidetu, MS.) .i. cenip ho étrummugud inna n-olc form gl. malorum a tenuitate, Ml. 59a23 .

séimigidir

Cite this: eDIL s.v. séimigidir or dil.ie/36925

v (séim)

(a) thins, attenuates, lessens, reduces : co semigidir gl. (omne corpus) adtenuet, Ml. 44d9 . semigter gl. tenuentur, 54b15 . macerarer .i. lasse no-m-séimigthe-se, 88a11 . roseimigthea (nostrae uires) adtenuatae sunt, 93d2 . rosemiged (multa tristitia) adtinuatus sit, 118b5 . na seimitear gu romor a aileamain bidh ┐ dighe, 23 P 10³, 40a32 . troighthe saora séimhighthe, A. Ó Dálaigh x 4 (`stately'). an fín remar . . . da cuirter uisci and is luaithide a meisce oir semigidh se ar modh eigin e, O'Gr. Cat. 216.6 .

(b) smooths, softens : cutem mollit, extendat . . . .i. bogaidh ┐ seimidhidh an croiceann, 23 K 42, 69.x .

séimigthech

Cite this: eDIL s.v. séimigthech or dil.ie/36926

adj o, ā (séimigud) thinning : .iiii. brigha ogha ann sa luibhsi .i. briogh dhiosgaoilteach ┐ brígh chnáoiteach ┐ brigh lagtach ┐ brígh shéimhightheach, 23 K 42, 322.y . ata brigh tsheimhighteach na leann reamar inte, 343.15 .

séimigud

Cite this: eDIL s.v. séimigud or dil.ie/36927

Forms: séimhiochadh

n [u,m.] séimhiochadh, IGT Verbs p. 245.11 .

(a) act of attenuating, making thin, lessening, diminishing : á sémigud combi tanu de, Ml. 34a27 . ní du semigud pectha atber-som inso (adtenuare peccatum), 124b3 . is airi is re ṅguthaigthi suidigthir a tinfed do semigud ┐ mesrugud ind ḟoguir máir bís isin gutti, Sg. 9a8 . a foladh amail ata reamru- gadh ┐ seimiugadh, RC xlix 24.8 . nī reagaid a leas fīn . . . do fhliuchad an chuirp nā do thsēimiugad leanna duib propter melancolie repressionem, RSláinte 738 .

(b) as grammatical term, the lenition of a consonant : treidi doghni uath .i. bogad ┐ semigudh ┐ airdibdad . . . Bocad cuill .i. clach ┐ ach; bocad d .i. sodh ┐ odh . . . Seimigud b immorro .i. a bhen, a bhan, a bhe binn. Seimiugud c dono .i. o chiun, do chein, o chianaib, o chetoir. Semigud d .i. d[h]amsa, d[h]uitsiu . . . Seimiugud g .i. a ghradh ┐ a ogha, Auraic. 1264 - 79 . iersin Laitneoir . . . bidh tinfed ar gach taobomna don Gaidilc ┐ seimiugud for guthaigiph [┐] is rempa do ecaiph doibh, 4326 . as éidir uirrdhighthe ┐ séimhighthe do thuigsin ó résún, nach abuirthear d'ogham no do gháoi- dheilg . . . cuiridh gan séimhioghadh, IGT Introd. § 7 (4.34 and 5.1) . na náoi cconnsuine ar a ttéid séimhiughadh, 1.y . a trí dhíobh gan shéimhiughadh d'ogham whose lenition is not indicated in writing (i.e. l, n, r), 2.2 .

seimiléir

Cite this: eDIL s.v. seimiléir or dil.ie/36928

x see simlér.