2 sé

Cite this: eDIL s.v. 2 sé or dil.ie/36709

Forms: sé

pron. 3 s. masc. in some cases replacing O.Ir. é, q.v. Earliest instances in the phrases ol sé and ocus sé.

I In later language in a large variety of constructions:

(a) ol sé: see 6 ol and Thurn. Gramm. § 408 .

(b) ocus sé: dia rabad a n-athair ┐ a seanat[h]air ina roaididin ┐ se bodein, Laws iv 212.15 Comm . See also s.v. ocus and 2 os.

(c) As predicate of copula: ba sé sin dano in siriti on ainmnigther . . ., LU 9007 (H) ( FB 75 ). Cu Chulaind ucut cenip se gais- cedach bas dech and is hé nod raga, LU 1437 ( MU² 905 ). a n- éantogha is sé Seaán, TD 28.27 .

(d) As subject of active vb.: tuc sē Sáraid do C[h]onaire, ML² 186 . ní mhairfe sé achd seal, DDána 8.3 . fuair se aonach . . . ara cinn, St. Ercuil 647 . dá chor i gcéill go gcinneadh sé, TSh. 23 . atá sé na Dhia ┐ na dhuine, Donlevy 28.22 .

(e) Rarely as acc. after trans. vb.: do bhéaradh teach nDé don dís | sé na leath acht go léigdís, Dán Dé xx 25 .

(f) As subj. of pass. vb.: sé do nimh gur neartoigheadh, Dán Dé xx 9 . sé (sic leg.) don bhanóigh mar do bhí | dob anóir lé dá leigthí if it were left as it was to the Virgin she would have deemed it an honour, xx 39 . Oidhir Dé an tráth inar tuigeadh | sé la cách níor creideadh, xii 4 .

(g) In vn. construction: sé, gion gurbh anáir Athar | gabháil Dé do dheonachadh, Dán Dé xx 11 . más é an t-ubhall fo- deara | sé d'fhulang a oigheadha, DDána 23.3 . sé d'anacal níorbh ḟuláir, TD 20.3 .

(h) After ná, etir and acht: neach re budh mō a ndoicheall 'nā sē, CF 391 . etir sē ┐ Eōgan, ML² 337 . eidir sé fen ┐ dalta eile, L. Chl. Suibhne 13 . co leigfedh sé eidir se fein ┐ Día, 16 . ní gaolmhar dhúinn slighe acht sé, DDána 25a.22 .

(i) Absol. sé (sic leg.) 'na dhearbhráthair 'na dhiaidh | deagh-mháthair Dé na deirbhshiair, Dán Dé xxv 45 .

II With emph. suffix: `is cáin' or sei-seom `in tṡamaisc . . .', IT i 72.15 ( Lg. 9 ). an mac rugadh do ráidh sei-sean, DDána 17.17 . fuair seisean . . . an réir, TD 3.25 . ar seision, 13.29 . do chionn nachar éist seisean ris an mbocht, TSh. 4629 . do fhreagair seision, Donlevy 128.22 .

3 sé

Cite this: eDIL s.v. 3 sé or dil.ie/36710

n `a turn or bout ', Dinneen q.v. ? In orig. the same word as 1 sé. d'easbuidh gan m'each caoin ná ceanntréan | fán gcoill seolaim gacha se (: ē) `at every turn', Ó Bruad. iii 206.6 .

sebac, seboc

Cite this: eDIL s.v. sebac, seboc or dil.ie/36711

Forms: sebocc

n o,m. (OE heafoc), IGT Decl. § 17.24 . a hawk: capus sebocc, Sg. 105b1 (cf. capus, falco, Corp. Gloss. Lat. v 493 n . ). co ngabáil ingni sebaic, LU 6551 (TBC). dā seabac selga bātar aci, BColm. 44.6 . ba samalta ra sebacc da chlaiss illó chruadgáithi . . . da ech C. immon carpat, TBC 3381 . is cú airgdech aiges, | . . . | is seboc sáer slaidess | a eocho fa dess, 3329 . dobrān re minīascach, | seobacc re hénaibh sléibhe, ZCP vi 268.7 . na daoine móra ┐ na fo-dhaoine do choimmeas ris an seabhac ┐ ris an gcirc, TSh. 920 . séigh .i. seabhac, O'Cl. seabhac oidhche, gabhlān gaoi[the] `a hawk, or sparrow hawk', Eg. Gl. 10 .

Applied as a laudatory term to a warrior: Choncuaran | caem seabac, BB 53a20 . sebuic suarci . . . na hEorpa, Cog. 160.22 . seabhac aille (of a hero), Aithd. D. 17.38 . seabhac d'ealtain na gcuradh gcaolfhoghadh, DDána 70.20 . meiréin a nglenntaib na Goill | re seabcaib Chenéil Chonoill, IGT Decl. ex. 937 . guaisṡeabhuic Bheann mBoghoine `danger-braving hawks', TD 4.43 . gabhaidh seabhac síol Lughach | léine dherg, L. Cl. A. Buidhe 98.121 . Cf. seabhac eich fút go faobhrach `a keen steed beneath thee, swift as a hawk', TD 6.13 .

Also applied to Our Lord: an seabhac uasal aille, PBocht 15.12 . Similarly, seabhac áigh `battle hawk', 5.27 . Of Christ coming to judge: é ag teachta ós ar gcionn i gcnoc | sionn an ealta is sé an seabhac, Dán Dé vi 19 .

In the name of a kind of metre: snām sebaicc so sluin- debthair, Thurn. Zu Ir. Hss. 77 § 11 . snamh seabhaic ar chasbhairdne so, IT iii 89 § 113 .

Compd. In a laudatory sense, ¤lon: go cuachaibh Phárr- thais slán lem sheabhaclon eóin may my blackbird fare safely to the cuckoos of Heaven (of a dead lady), Hackett xii 39 .

? sebair

Cite this: eDIL s.v. ? sebair or dil.ie/36712

n k,f. IGT Decl. § 185.6 . bím láinṡeabhair is bím balbh | ó'd-chím arm gráineamhuil gorm, IGT Decl. ex. 2098 . g s. an cú sebhrach no an tráill tú | a chú Theamhrach í Chnáill Chúa?, ex. 2091 .

sebcaide

Cite this: eDIL s.v. sebcaide or dil.ie/36713

adj io, iā (sebac) hawk-like (always in a complimentary sense): slīasta ségda sébcaide, Aisl. MC 97.15 . don sduaidh shithsing sheabhcoide (of a chief), ZCP ii 352.12 . an fhian sheabhcoidhe, Top. Poems² 1088 . rolingestar F. leim sanntach seabhcaidhi, Caithr. CC 43 § 76 . a thailginn seimh seabh- caidhe, BNnÉ 228 § 131 . a taeb seabcaidhe soilléir, Ir. Texts ii 26 § 5 . a bhadhbh sheabhcaidhe shúlghorm (to a warrior), DDána 84.7 . ealta mhíleadh le mac Úna, | d'éanaibh seabh- coidhe síl mBloid, TD 29.13 . d'eitil sheabhcaidhe, Ériu ix 4.34 . ar an mbainríoghain tséimhghil seabhcaidhe `who soars like the hawk' (of Queen Elizabeth), Ó Bruad. iii 66.17 .

sebcamail

Cite this: eDIL s.v. sebcamail or dil.ie/36714

adj i (sebac) hawk-like: co rrucadar (sic leg.) na longa sin sithi seabchamail, CF 35 . sidhe sanntach seabcamail, ZCP i 130.3 . sidhe sanntach seabhcamhail, L. Cl. A. Buidhe 8.11 . Fig. sdūagh tṡeabhchumhail (of the Blessed Virgin), ZCP xii 380.15 .

sebcamlacht

Cite this: eDIL s.v. sebcamlacht or dil.ie/36715

n ā,f. (sebcamail) hawk-like quality, high-minded- ness (?): cia an ghein ba samalta ris . . . ar ealadhain, no ar shebcamhlacht, Leb. Gab. 98 n. 8 .

sebcán

Cite this: eDIL s.v. sebcán or dil.ie/36716

n [o, m.] (sebac) a small hawk : séighéne .i. seabhcan, O'Cl.

sebche?

Cite this: eDIL s.v. sebche? or dil.ie/36717

ind Gilla Ceallaigh ceann for saillib | s.¤ co ndib mbean- naibh, IT iii 86.3 .

sebcóir

Cite this: eDIL s.v. sebcóir or dil.ie/36718

n i,m. (sebac) a fowler, hawker, falconer : paintér seabh- córa `a snare of a fowler', Hos. ix 8 .

seboc

Cite this: eDIL s.v. seboc or dil.ie/36719

x see sebac.