4 dál

Cite this: eDIL s.v. 4 dál or dil.ie/14347

ā, f. vn. of dáilim.

I A dispensing of drink or food : dal dige a dalo .i. seol bec bíss i ṁbraine muircoblaig. nosdali iarum in tonn imbi ut Isidorus dicit: dalum minimum uelum ad proram defixum. nó dail ebraice dalilia .i. sithula .i. sithal, O'Mulc. § 292 . Cf. Corm. Tr. p. 58 : dal .i. a dalin hebraico sithula .i. sithlad in lenda dognither aga dail. (Cf. H 3. 18, 69 b : dal a dalín ebr. sithula , etc.). in dáil lenno, Longes 17. 54 (Eg.). tráth tánic dóib co roind ┐ dáil FB 20 . dabach and do mid medrach oca dáil forin teglach SC 33. 23 . randaire do roind in bid ┐ na dáilemain da dail inna corma IT i 311. 36 . Cf. raergitar iartain rannair[i] fri raind accu ┐ dalemain fri dáil CRR 13 . Étáin bói ocon dáil forsna flathi ar bu saindán disi dál LU 132 a 21 . anais do dáil dóib RC ix 490 . neim da dail fair, ib. xxiv 178. 9 . nothallad dáil chét for mael cech cnáma LL 169 a 17 . is isi nodáled in dail ṅdedenaig, ib. 279 a 51 ( RC viii 150. 13 ). nír ibh achd a cuid don dáil sin ITS v 24. 21 . da dáil ar fearaibh Éireann, ib. vii 61. 1 f.b.

II A distributing, dispensing, bestowing, granting : ag dáil cráisech don chuiri, Hy Fiach. 238. 5 . ag dáil slegh ZCP viii 224. 25 . in leiges suthain sin na fala coimeta do dail dóib PH 265 . saidhbhreas an tsaoghail do dháil dhó, TSh. 273. 22 . ní fuil ainm eile arna dháil dona daoinib fa neamh (arna thabhairt, Bedel), ib. 58. 23 . arna ndáil ara gcumas handed over into their power, 180. 1 . fa choim phríomhughdair na ngrás do dháil da lucht leanamhna, 222. 35 .

To 4 dál also FB § 16 : fodáilter iarsuidiu biad ┐ lind doib ┐ tairmchell dáil tenid leo ┐ gabsus meisce ┐ batar fáilte, (cf. tendál) and ITS v 12. 120 : roforrígdáileadh biadh ara mbéulaibh ┐ rothimchill dáil teallaigh aca.

dala

Cite this: eDIL s.v. dala or dil.ie/14348

Forms: dara

n mod. dara the second . See indala ; cf. dara.

1 Dala

Cite this: eDIL s.v. 1 Dala or dil.ie/14349

npr. m. n s. atrochair...Dala LL 205 a 12 . g s. mac Dala, ib. 349 c 4 . 350 b 65 . mac Dala meic Laidfir, Rawl. 91 c 48 . mac D.¤ , Fél. Oeng. p. 206. 16 . mac D.¤ meic Deoin BB 195 b 43 . For Slige Dala ( LL 169 b 23 ), see Dalo.

2 Dala

Cite this: eDIL s.v. 2 Dala or dil.ie/14350

Forms: dăla

pn i.e. dăla sobriquet: fiche (sc. bliadan) do Domnall dala : do mac massech Murchada LL 130 a 21 . truagh aonṁac Domhnaill dala (: Boraṁa) FM iii 598. 3 . Cf. Dalo, Daula, Dola.

Dála

Cite this: eDIL s.v. Dála or dil.ie/14351

pn Húi Deccair Dála LL 316 b 29 = Dala BB 133 b 9 .

dálach

Cite this: eDIL s.v. dálach or dil.ie/14352

adj o-ā.

I Holding assemblies, frequenting meetings . slúaig Helair deirb dálaig, Fél. Oeng. Nov. 1 . Dunlang derb dálach, ib. Apr. 11 . Dimeter nar dalach, Fél. Gorm. Nov. 10 . dálach cech cosnamach, Tec. Corm. § 13. 27 . dálach cech dagthuath, ib. § 15. 23 . dálacha drochmná bad women are given to trysting ib. § 13. 38 . ronnach rannach rodálach wanton Celtica xiii 6.17 . Donnchad dálach, Fén. 276. 3 . Fer dálach npr. m., Laud 610, 77 a 1 .

II Multitudinous, accompanied by many followers. is mór Brigit buadach is cáin arruam dálach, Fél. Oeng. Prol. 192 . is ruam iarthair betha Glenn dálach dá locha, ib. 196 . ó Chlúain Dolcain dálach, ib. Aug. 6 . ó Daminis dálaig, Sept. 12 . re síl dálach dóine, Jan. 1 . gleo fri draic ṅdálach, Sept. 29 . ar laithe ṅdil ṅdálach tairset co méit míle, Dec. 13 , cf. also Nov. 26 . cnói dagruis dálaig, Metr. Ds. iii 130. 35 (= LL 195 a 49 ). Doubtful if here FM i 524. 19 : is dalach ni dearmattach deirghe an betha bhuidhe. domnach dubhach dalach (derach, v.l.) 'mournful, sad, sorrowful (?)' Éigse xv 22 .

III Subst. a day for holding meetings (lá dálach), a week- day . domhnach is dálach Sunday and week-day (Con., Don.). ta mé ag obair domhnach is dálach I am working Sundays and week-days.—Cf. dálach as an epithet of Thursday : is olc a chéadaoin chraobhach agus ní measa nán Déardaoin dálach, Cruach Chonaill (ed. Lloyd) p. 80. 19 .

dalach

Cite this: eDIL s.v. dalach or dil.ie/14353

adj .i. diail .i. nemdligthech, H 3. 18, 539 b . Cf. Stokes, Fél. Gorm. p. 267 .

Dálach

Cite this: eDIL s.v. Dálach or dil.ie/14354

o,npr. m. n s. LL 27 a 19 , 23 . TFr. 152. 7 . Dalach mac Dalaigh BB 104 f 41 . g s. Dalaig meic Muirchertaigh BB 85 b 44 . Rawl. 144 f 6 . D.¤ meic Duin- ailead BB 75 e 26 . D.¤ meic Findabrat, 157 b 51 . meic Fadabrat, Rawl. 160 b 26 . Hua Dalaich BB 84 a 27 . 111 a 22 . mac Dálaich meic Colgcan, Rawl. 146 b 39 . TFr. 198. 14 . a s. LL 27 a 21 . See the FM for the years 818 , 860 , 868 , 950 , 1010 ; AU 905 .

Dálachán

Cite this: eDIL s.v. Dálachán or dil.ie/14355

o,npr. m. hUi Dalachan BB 76 b 21 .

dálad

Cite this: eDIL s.v. dálad or dil.ie/14356

u, m., vn. of dálaid. dochuir dháladh in phosta an sechtmadh lá ón ló sin he set the time for the marriage ZCP vi 82. 20 . Cf. also RC xii 60. 22 : ni ruddálus ém ol in phen. tic frisna dáulta ol éisium.

dálaid

Cite this: eDIL s.v. dálaid or dil.ie/14357

Forms: dáilid, -dáilit, dailfid, -dáiltis, rodáil, -dáilestar, dáilid, dálann, dálus, dáltait, -dáilit, -dáiltis, dálfaid, dáilfid, rodálus, radálusa, radál[a]is, dálais, rodál, rodáil, dalastar, -dáilestar, rodálait, dál, dálad

v ā (2 dál). Usually with broad l ; the following exx. show slender l (under influence of dáilid): dáilid, Ériu i 226. 34 . -dáilit, Anecd. ii 8. 14 . dailfid RC xiv 60. 25 . -dáiltis LL 200 b 20 . rodáil, Lism. L. 4237 . -dáilestar LL 195 b 2 .—pres. ind. 3 sg. dáilid, frisna dálann , rel. dálus. 3 pl. dáltait (see below and Arch. iii 303 § 12 , Met. Dinds. iii 90.21 , iv 130.101 , Reeves' Ad. 266), -dáilit. imperf. 3 pl. -dáiltis. fut. 3 sg. dálfaid, dáilfid. pret. & perf. 1 sg. rodálus, ní radálusa . 2 sg. in radál[a]is . 3 sg. dálais ; rodál, rodáil ; dalastar, -dáilestar. PASS. pret. 3 pl. rodálait. VN. dál, dálad.

I Trans. summons to a tryst . With co : ben dalus fer cuice a muine amuich no ligi astig, Laws v 274. 22 . Cf. in linn bío assae uar coblige laut ? ní ruddálus em ol in phen RC xii 60. 21 . an inbuidh rodailistur dam na tánic fe forus eile dia saigid, Laws ii 30. 30 . dálfaid in ben a ssétchi chucund the woman will send her companion to tryst with us RC xiii 381. 1 . sochaide rodál...co lár Luimnig LL 155 a 31 . in radális nech innocht itiaid don dún sa ? ní radálius omm...ni ba cuman do in mac bec dalastar (rogeall, Stowe) na diaid TBC 1001 . issí rodál Coinculaind fora cendsi LL 169 b 44 . dálais in ben na Félestíne cusin tech i mbói Samson LB 127 b 24 . i noenló rodálaitseom (v.l. rodāilestar) etir anair ┐ aniar, ScM. 5 . dochta do neoch dálas (dáles , Meyer) dáil, Fianaig. 10. 5 . co tech Eircc rodálait a ngéill, Otia ii 87 . coro dáilset cóir coinde ag Ros na Rígh, MS. Mat. 472 . METAPH. Fionn mac Cuṁaill...rodháil meisi sa cartha ITS vii 86. 9 .

II Intr. makes a tryst, assignation with (fri (later la), co).

(a) with fri. is díles do fir frissi ndala...is slán don fir frisna dalann, Laws v 274. 17 . slán dogrés dontí risir dailestar, ib. 24 . rí frisi ndalat in tṡluaig SR 7161 . ní fritsa rodálusa itir IT i 127. 4 , 19 . intí ris rodhálusae sunn ní ar baes rodálussae fris, ib. l. 4 , 20 . in suide selgga frisṅdáiltis daim LL 200 b 20 . co Teach nDuind frisn- dáilit mairb, Anecd. ii 8. 14 . lim do deoin Dé dáltait (sic leg.), Ériu i 226. 26 (v.l. dáilid). rodal som fria aidchi Samna, ib. ii 22 .

(b) with co. rodáil Cluain aniu cucamsa, Lism. L. 4237 . cuce seo rodálus, Bor. 126 .

ABS. ba sísin tra adaig rodálsat na Trí Glaiss...do orgain inna cathrach FB 83 . nír dáilestar LL 195 b 21 . in rodál nech dit muintir itiaid innocht ? ní rodál do neoch rofácbus i nEmain RC xiv 414. 27 . in gilla bec radál (rogell, Stowe) im diaid ... dorochair lasṁ coin TBC 1030 . dáig ni ba cuman dó in mac bec dalastar (rogeall, Stowe) na diaid, ib. 1002 . is mochergech in læch radáil nár ṅdáil, ib. 3296 . assembles : in fot ara fuireṁa thaigidh dailfid in slogh uime da gach leith RC xiv 60. 25 .—Fig. Etym. dál rodálus ba mór in báes LL 38 a 5 .

III Arranges, contrives, manages . ABS. ní ba meth nenigh tucht ara ndalfar-so (dailiub-sa YBL) the way I will manage it TBF, ZCP iv 39. 15 .