Daithil

Cite this: eDIL s.v. Daithil or dil.ie/14336

o,gen. npr. m. mac Dicolla meic Daíthil meic Senda BB 159 a 43 .

daithius

Cite this: eDIL s.v. daithius or dil.ie/14337

n u later o, m. (1 daith). Nimbleness . ba droṅgdathius (: flaithius) droṅg ndígaind LL 21 a 14 = Lec. 583 b 18 . cu mórdhathuis ( : Rois) BB 275 b 30 . lór dathais (: leis), Ériu v 90. 9 .

daithnigud

Cite this: eDIL s.v. daithnigud or dil.ie/14338

n u, m. A shining . rogab daithnegud a llá H 3. 18, 64 a = soillsigud, O'Mulc. 329 , v.s. daithen.

Daithenach

Cite this: eDIL s.v. Daithenach or dil.ie/14339

Forms: Daethennach

o,npr. m. Daethennach, Mart. Don. Oct. 1 = Doithnennach ( LL 363 d 4 ), q.v.

dáithnech

Cite this: eDIL s.v. dáithnech or dil.ie/14340

Forms: dáethanach

adj o-ā. Satisfied PH. dáethanach RC xxvii 307 = dóithenach, q.v.

Daithnennach

Cite this: eDIL s.v. Daithnennach or dil.ie/14341

Forms: Daithnendaich, Daithnennaig

o,npr. m. mac Daithnendaich BB 157 b 48 . ingen Daithnennaig , 187 a 26 . = Doithnennach, q.v.

daithnit

Cite this: eDIL s.v. daithnit or dil.ie/14342

Forms: daithnid

n daithnid = dainit, q.v.

Daithri

Cite this: eDIL s.v. Daithri or dil.ie/14343

pn name of a tribe BB 17 a 30 .

1 dál

Cite this: eDIL s.v. 1 dál or dil.ie/14344

Forms: Dál

n o,n.

I A part, share : dál .i. rand, Corm. 14 , Tr. 52 . daal lingua Hibernorum partem significat Beda i cap. i . dál .i. rann, Cóir Anm. § 249 ; O'Cl. dáil .i. roinn, ib. This is probably only an attempt of the grammarians to explain the original meaning of dál II. Similarly O'Flaherty supposed the meaning proles posterity.

II A division, a sept, tribe; the land inhabited by a tribe. dál .i. rand. inde dicitur Dál Riata ┐ Dál nAraide, Corm. 14 , Tr. 52 . Only in tribe-names. g s. dáil: luid Patraic a crích Dáil Araidi, Trip. 168. 5 (cf. ib. 164. 10 ). Dáil Chaiss LL 354 e . d s. ropo do Dail Chonchobair dosom, Thes. ii 325 4 . de Dál Araide LL 311 a 32 . do D.¤ A., ib. 349 c 39 . doDháil (sic) Chuinn, Rawl. 112 b 45 . a s. la Dál Mesi Corb, ib. 27 .—For the neuter gender cf. tribe-names such as: Dál nAraidi ( LL 311 c 1 ), D.¤ nAulaim ( LL 331 b 6 , f. D.¤ nUlaim, Onom.), D.¤ mBairdeni ( H 3. 17, 790 ), D.¤ mBaiscinn, D.¤ mBec Cuind ( Lec. 128 ), D.¤ ṁBuachalla ( LL 331 a 44 ), D.¤ mBuain ( ib. 349 e 61 infra ), D.¤ mBuinni ( ib. 331 b 16 ), D.¤ mBundruini ( LL 331 c 5 ), D.¤ cCais ( BB 182 heading), D.¤ cConchubair, D.¤ nDruithne, D.¤ nDuibne, D.¤ nEogain, D.¤ fFiatach, D.¤ nlmde ( LL 318 c 21 , Expuls. 150 ), D.¤ nIochair, D.¤ nOengusa, D.¤ nUidne ( Expuls. 149 . Dál Uidne mic Chonrui, H 2. 17 , p. 157 ), D.¤ n-Uisce. Onom. CRR p. 109 sq. , p. 150 .— For a list of territorial divisions beginning with Dál see McNeill, Population Groups 65 , and Onom.

MOD. Dál in place-names.

2 dál

Cite this: eDIL s.v. 2 dál or dil.ie/14345

Forms: dálae, dála, dáil, dáil, dála, dálaib, dáil

n ā, f. g s. dálae, dála. a s. dáil. d s. dáil. pl. nom. acc. dála. d p. dálaib.—n s. later dáil.

I

(a) A meeting with (fri): bái oc frithairi na aidchi contuli tráth a dála IT i 126. 19 . ticc iarum in ingen assa dáil, ib. 11 . ní arnicc Ailill a dáil, ib. 127. 18 . noco dernad ríu mo dál, ib. 224. 20 . Aas and nobidh a dalsom fri Creid, Anecd. i 14. 25 . dál itir Aedh ┐ Cathal AU i 194. 2 . is truag in dál TBC 4098 . dursan do dál dédenach, ib. 4036 (but dál 3512 is probably the vn. of the preceding radáled). dálas dáil, Fianaig. 10. 5 . fil mo dáilse (mo dálsa l. 3 ) fris innocht, Hib. Min. 77. 21 . docein doroacht do dáil, Fianaig. 10 , 11 . inna cóic dáloi a ricfom .i. dál fri cneid dál fri bás dál fri muintir nDé dál fri demno dál fri hesérgi allaithiu brathæ ZCP iii 455. 2 . atá ar ndal go ríg na roth, ib. vii 304. 12 . druim re deman dál re Dia, Arch. iii 306. 10 . dail fria cnes fria caemchichi LL 179 a 40 . dogén airius dála frib ann PH 3008 . dál báis a meeting with death (cf. IV): co rosfargbais i ndáil báis, Death-tales 20. 8 . darsin ndáil i tiagsa .i. dál báis RC xiii 387 . ria ndul i ndáil báis, MCgl. 29. 26 ; 81. 11 . conid foichlidhi do cachæn in dal derb ┐ an dal inderb... .i. dail bais, Ériu v 120. 1 . dál éco ( = W. dadyl angheu) id. dochta do neoch dálas dáil facbas dáil néco fri láim, Fianaig. 10. 5 . Cf. da ttecmadh éc dála dam is ar méd grádha Gaoidheal, Reeves' Adamn. 288. 3 . Without qualifier: hi llaithiu dāla, Rawl. B 502 124 b 55 = ina ló dála, Fing. R. 261 . dál fo demi, v. deime below.

(b) a hostile meeting, an encounter: tiagam issin dail sea do chosnam ind ḟir sea TBC 3258 . techt i ndáil ailt Ulad is dal dia mbia pudar, ib. 3271 . ratfíat láich rat láma noco raga ar dála, ib. 3053 . dian a buille dond a dál, Metr. Dinds. ii 16. 4 . ...in debhaid dál adcíu, Arch. iii 297. 1 (cf. bág atchíu, 294. 19 ), cf. 297. 7 . cia robói do dál ri nech robí do dál dedenach, TFerbe 453 . meni thæth...lemsa man dailse CRR 8. 14 . gair ri dogur dál ri dimbuaid, ib. 44. 22 . LL 195 a 39 , 43 . ropsat liri a ndála ropsat láma trena, ib. 46 a 19 . gan dáil gan glíaid ZCP viii 229 st 7 . dáil glecach gonach, Cog. 158. 4 . dál díbeirge, Lec. 353 b 24 . druideamaoid na choinne san dáil, Oss. i 128. 3 . is nach cuibhe dhuit gan seasamh le Daolchiabh a ndáil, ib. iv 154. 28 . dob iomdha buille ┐ béim san dáil, Stowe-MS F iv a, p. 78. 6 . gur bhain lena chloidhiomh san treas deich ndála asa chorp caoindheas, ib. 9 . dál-ingabáil avoiding of battle MR 294. 17 .

prep do dáil towards, against : ná toraig dot dáil in bé thondgel LL 147 a 6 . eirc...┐ finnta latt cid thacras Déicc diar ndáil PH 1042 .

prep i ndáil n- (acc.) towards (cf. i comdáil n-, i coinne): co ti a ndrong im dhail sea, Fél. Gorm. Aug. 19 . totáisiu imbarach im dailsi IT i 126. 17 (cf. l. 2 ). do fóidiudsiu im dailse, ib. 126. 25 . cía so thú dodeochaid im dáil, 127. 20 . dul it dail, 128. 1 . tinóilid a slóghu libh im dáil-si. CCath. 1358 . intan ba mithigh do dul ina dáil IT 126. 6 . luid ina dailseom, 126. 20 (cf. l. 7 ). tráth a dála totaet Étáin ina dáil , 127. 16 . tic ina dáil, 127. 2 . ní bá rí noco tí nar ndáil LU 119 b 11 . ní thíset nar ndáil LL 308 b 1 . is mochergech in læch radáil nar ṅdáil TBC 3296 . in fer thic it dail, ib. 3075 . techt i ndáil, ib. 3270 . tancatar...i ndáil in chatha to the battle TTr. 1841 . tair im dáil, Ériu v 223. 69 . rachaid misi a ndáil éga, Anecd. i 39. 17 . gan ergi ina dail, Fen. 234. 14 . Danuib ria [n]dess sair na dail (sc. the river Don), Rawl. 78 b 19 . tuic inní atá id dál SG i 18. 40 . dul i ndail chuirp Christ PH 5340 . ní doilge leiss dul na dáil andás i ndáil cech bíid chena, ib. 5348 . manip amlaid tiasum i ndáil na hédparta mori se, ib. 5349 . ar eagla feirge chur na ndáil, Oss. iii 282. 7 . rochuimhnigheas ar theacht am dháil, ib. 248. 11 . an dís úd ag teacht na ndáil, iv 96. 2 ; 254. 2 . asa dtigeadh nach iad na dháil, 126. 12 . tionól do bhuidhean ad dháil, 68. 2 . ag triall na dháil, 250. 7 .— triallaidh im dháilse na huile ṡanntuigheas me, TSh. 52. 7 (similarly 245. 18 ). tiocfad id dháil, ib. 4. 34 ; 74. 13 . fógair dhain teacht id dháil arna huisgib, 60. 24 . ag teacht na dháil, 66. 35 ; cf. 248. 21 . rachad i ndáil mathar féin, 244. 17 . gurab gan ḟios tiocfas i ndáil an duine, 74. 12 ; 74. 14 ; cf. 90. 7 , 192. 29 , 206. 2 , 244. 17 .

prep i ndáil (dat.) near, along with (cf. II), cf. i comdáil. Mod. i ndáil le near, Aran and W. Conn. ( GJ xxxii 128 ); in mod. MSS sometimes a ná le. im dhail ad dirim, Fél. Gorm. March 22 . Petar Subhne Seuer...co deghmin nar ndailne, ib. Jan. 11 . Perpetuus Cathub...nar ndailne, ib. Apr. 8 . sciath rígh Teabhtha seo na dáil together with it ZCP viii. 227 . im dáil: Fionn san ḟiann gan stad am dháil, Oss. iii 290. 16 . dá mair- feadh Conán am dháil, iv 22. 27 (am chomhdháil, vi 14. 22 ). iv 80. 3 . it dáil: an bhfuil Fionn san ḟiann ad dháil, iii 248. 27 . ó tá truagh as taise ad dháil, iii 274. 27 . beidh ad dháil Aodh Beag, iv 74. 3 ; vi 26. 15 . (in)na dáil: rochuir chugam an tṡáith aráin as deoch na dháil and a drink together with it iii 278. 24 . is leor do ṡeanoir an phian mar atá as gan tuilleadh na dáil without adding to it iii 286. 3 . dothriall annsúd aran bhféinn Oscur as Aodh na dháil, iv 82. 18 . gan sluagh ná tóir na dháil, iv 120. 3 . ní iarann (sc. Dia) tóir catha go deó na dháil, iv 122. 22 . (in)nár ndáil: san ḟiann uile nár ndáil go dlúth, vi 10. 2 . dḟág sinn uile faoi gheasaibh na dtuile nár ndáil, vi 48. 10 . (in)na ndáil: gan teirce a bhfonn na ndáil, iv 140. 36 .

prep imm dáil n- around, near, along with: beit mom dáil cen dimbaig Cionia chaid, Fél. Gorm. Apr. 3 . beit móm dáil in dremsa, ib. Apr. 27 .

prep ó dáil away from: an ḟiann óm dháil ar cheal the fiann being gone from me Oss. iii 276. 2 .

II A meeting, conference, assembly, convention; a legal meeting, court . Often connected with airecht, (com)tinól, óenach, terchomrac, tochomrac. For -dál as a collective suffix see ban-dál. dál .i. airecht ut est robbé uas bar ndálaib ( = Fél. Oeng. Ep. 63 ), O'Dav. 644 . dál as chomtig fri dáma, Thes. ii 329. 1 . Frequent in the Laws: caite dail? ní adgelltar .i. in leth ingellus neach dul ┐ muna dech biaid smacht urcraidi dala uad ... mada ndech noco nuil smacht urcraidi dala uad, Laws iii 330. 1 . fuírech i ndail i mbi ri, ii 128. 19 . do les dala nó airechta, ii 214. 17 . teora tomaltu ata córai do ríg fora tuaitha oenach ┐ dal do cundrech ┐ tocomrac do chrich, iv 332. 17 . co dail críchi búi la tri cenéla saera a territorial meeting i 78. 17 . athgabáil dechmaide fil...im cach ndail críche, i 192. 11 . im lot do aibinne .i. do suide dala thy convention seat i 170. 15 (cf. dálṡuide below). má teccmai líth laithe nó dail no thochomracc tuaithe, v 396. 21 (gl. l. 25 : dail .i. oenaigh). fri gell fri dail fri dígail, ii 268. 16 . bla dúnad dal, iii 240. 22 (cf. is immi conéirgitis fri dala ┐ dúnada RC xiii 373. 4 ). dal .i. in dal ima comtinoilter ann, Laws 25 Comm. . timtach fir is gnáth a ndáil, v 238. 19 (.i. a ndail aonaig, ib. 242. 17 Comm. ). iar tiachtain dóib don dail ropritchad soscéla Críst dóib, i 14. 15 .—is fairsing a ṅdálsom, Fél. Oeng. Oct. 28 . attecham na hóga doairset ar ṅdála, ib. Sept. 20 . robrúithea i ndálaib, ib. Prol. 33 . it ruama co ndálaib co cétaib co mílib, ib. 211 . noddlo- maim fíad dálaib before assemblies, i.e. openly ib. 133 . robbe uas bar ṅdálaib, ib. Ep. 63 . addreset na degḟir...mor ndalaib, Fél. Gorm. Apr. 22 . is iatso ríg bátar isin dail sin IT i 212. 26 . rohordaigeadh smachta ┐ rechta ┐ dligheadha... isin dail sin, ib. iii 198. 22 . Feis Temrach...┐ fir nÉrenn isin dail sin uili, ib. 198. 25 . nach dal ┐ nach oirecht con- rísar la túathu ┐ rígu, Ériu ii 210. 5 . terchomrac dagdaoine dala menci, Tec. Corm. 3 . fá ma nadhmolad fiad righaibh isnaib dálaib, Arch. iii 294. 4 . ó dosnectar ina ndalaib, ib. 298. 3 , cf. ib. 294. 24 . is ferr (var. lect. maith) cech dal dia tic síd LL 147 b 26 . (fir Hérend) i noenbaile ┐ i noendáil ┐ i noentochim TBC 820 . intan nothéigmis don dáil, Festschr. Stokes 3. 12 . i ndálaib ┐ airechtaib ┐ i comthinoltaib læch ┐ clérech FA 31 . isé dano (forcetul) nopridchad i mmórdáil fer nÉrend, ib. 32 . Ériu co nimad ndála (g s. or of 4 dál RC xxxvii 14 ) FDG 532 . dochumm na dála, Three Hom. 60. 14 . boi dail (sic) mor la Bretnu...luidsom don dail, Lism. L. 48. 3 . ocht neascoib deg ar tri cetaib isin dail sin, MacCarthy 284. 19 . egnaidh Insi Fáil do díth a dáil nGaeidheal FM ii 602. 12 . cen luige do thabairt fo dáil ar domun PH 2684 . amal dogniat inna brécaire i ndálaib ┐ i ndairechtaib, ib. 5947 (cf. 6055 ).

aes dála advocates : mná nád éta urlabra .i. ná fuair aes dala, Laws v 252. 26 .

dál brátho, in dál mór the last judgment : bid mou a onóir i ndail bratha PH 1601 . is imalle ticfat i ndáil brátha, ib. 1652 . co nérius fén...i mórdáil lai brátha, ib. 3444 . bidat marthanaig...co mórdáil bratha FA 6 . co tí in dál már, Arch. iii 313. 17 .

III A law-case, a cause, case; a dispute, controversy (W. dadl debate, dispute): dal .i. caingin ut est dal dia ngetar a mbrugh .i. is caingin dia ngetar, O'Dav. 586 . ó bus tar muir ticfa dacra a dala a roga brethemon i nÉirinn dó, Laws i 6 22 . isé is fiadh naise imna dálaib ima fuiglither he is witness in the cases which are decided H 3. 17, O'D. 580 . aes dála advocates , see II. dala ile fri aes cerd RC xxvi 40. 1 . is amnus dam beith isin dail sin itir dia ┐ duine, Laws i 6. 25 . imodcuiri fein it [d]alaibh act for thyself in thy causes IT iii 200. 29 . is mór nodcuiri ┐ nodgabai féin id dhalaib, ib. 201. 1 . nír bo chucumsa robo chóir dál inna caurath sin do thabairt FB 56 . bretha córa for cach dáil ised dlegair do cach ríg, Rawl. 158. 9 . gan dáil gan gliaid gan gaisgead ZCP viii 229 . na tagra a dáil co fergach ZCP vi 271. 24 . dál do gleod to settle a controversy, decide. bid aingcess la hUltu in dal so do gleod FB 16 . ní gleter dála lasna Déisi acht ind aidchi, Trip. 208. 23 . noglédís dála BR 6 . ar ndemnigud a ndála ┐ ar cinniud a caratraid, TTr. 1764 . court : cuisnit .i. cosnait .i. cosnam dala no cos na dála forsa nairisethair in dálaige, Cormac s.v. cuisnit .

IV

(a) A judgment, decree, sentence, award, ordinance, law , decision (legid dam-sa ar dail, Fen. 182.8 . ná bi ic hildalaib, SR 1698 . Cf. is mor dogni d'imrateib, 1694): dáil .i. dlighedh. gach uile dail tobhaigh is maorti- gherna H 3. 17 , p. 167 . ni techtat for dail is for dail a ndligid (.i. is for dail na haili ata doib ani dlegait, 146. 11 ), Laws i 144. 22 . Similarly 146. 10 . dál Dé SR 3891 . do ḟochmarc a dhála imon caingin sin IT iii 200. 27 . ná rop guach do dál LL 148 a 30 (= KMMisc. 260 st 6 ). ná rop dál co nattail, ib. 147 a 53 . conid sí dál forsṅdesid, ib. 163 a 45 . iar ndáil dligid, ib. 163 b 2 (= Todd Lect. vii 4. 28 ). ma daime dáil ṅdligid dún, ib. 209 a 53 . corbom etal risin dáil, ib. 374 c 19 . roptis fíra mo dála, ib. 307 b 28 . ní theilgset dáil ná dliged, 10 b 18 . rachunig ba fír in dál: a ainm arin cnocc comlán, Metr. Dinds. ii 72. 11 . meni digius guigfitir dala fer ┐ fírfaitir briathra ban TBC 560 . in dáil adcluine así in cóir, Acall. 599 . da tísadh fo breith dála, ib. 2384 . is ann cachain in dail nasdadha do Gaide- laib RC xii 116 . fuirech re dál rígh nime ZCP vii 301 . mesrugud for dalaib Dé ní tarda nech for bith cé, ib. vii 307. 12 . i tucsin dála na ndéi ┐ derritiusa nimi robui sen, CCath. 998 . in cogar dorigneabair léigid damsa ar dáil, Fen. 182. 8 .—Prov. ferr dála ina deabaid ZCP vi 260. 18 . dál báis sentence of death (cf. I above). tucsat dal (dail LL 299 b 45 ) báis (dáil mbáis CS 26. 10 ) forsin ríg LU 118 b 35 ( Trip. 566. 25 ). tucsat na dúle dáil báis do Loegaire LL 299 b 40 .—Here also: dal a talione .i. o eruic ...dal didiu arindi asrenar do cach iarna ngním, O'Mulc. 291 .

(b) an agreement, a contract, covenant; espousals; betrothal: dála gl. ceart daingin orra, Eg. Gl. 243 . dála .i. mionna, O'Cl. naidm a cor ┐ a ndála TBC 2249 (YBL). dúle Dé darstánic dáil, Bor. 40 . dosgní didiu Concobur a dail (betrothal) le Subaltaine, Thurn. Zu Ir. HS 43 § 6 . na deun banais iar ndáil o thús corghais go mioncháisg, Donlevy 116. 14 (with solemnity Donl.; with solemnity or public proclamation, as of marriage Dinn. s.v. dáil ; with this meaning still in use in Donegal).—Cf. athair dála he that delivers the bride or bridegroom to be married P. O'C. , the bridegroom's man O'Br. dáil statute, treaty, contract, covenant, alliance P. O'C.

V (a) A case, matter, affair, state, condition, circum- stance : in dail eile fores é a leth acobar a geill aga fuasluga, Laws i 282. 27 . rofitir Ádam a dáil SR 2029 . ba aingcess laiss in dál dodfánic FB 58 . inniss dam gach dal ret leass co nderntar lim do leges IT i 123. 16 . dal bróin is milti do Moen LL 33 a 32 . sírechtach dál in bith cé, Ériu v 211. 5 . scarad friu bid dál éicne, ib. 210. 1 . ingnad dal (cheville) RC xiii 74. 3 . dál cen séna (chev.), Arch. iii 295. 15 . dál arcanai (cf. mod arcanai 298. 5 ), ib. 297. 11 . dál nad bine, ib. 15 . is dál deimin, ib. 28 . conad hé a saebforcetul sin fodera dósum dúscad cacha drochdála MR 166. 23 . innsaigeas hua Ainmirech im dáil nach dlig, ib. 158. 6 . ór thaitnid frim do dhála the manner of thee (O'Gr.), Acall. 645 . rob olc a ndála ┐ robuaildis mná, Anecd. i 46. 16 (D). in dails[e] ga trialltar lib, Fén. 350. 17 . uair is minic fásus irchóit desnadudh ┐ dimḟuirech na ndál nurlumh dogrés from delaying and procrastinat- ing things always prepared CCath. 551 . do rédugad ┐ dordugad dhál eglasdacdha ALC i 262. 29 . ná len don dáil fora tái do not persist in the course you are pursuing Aen. 580 . iar ccríochnucchadh a dhál ndoṁanda don iarla having settled his worldly affairs FM vi 2234. 30 . iar ccor dal niomdha na leith having brought many other charges against him ib. 2142. 21 . gan dáil a rochtain for ccúlaibh without knowing whether they should ever return ib. 2358 , cf. mar nách biadh dáil imthechta aca, Celt. Rev. iv 206 . dobeir (cuirid) for dáil mbicc he makes little account of: doradsom for dáil mbicc ┐ for neiṁní fuighle na nuasal FM vi 2124. 25 . rogabsom for neiṁsnim do denam de ┐ ica chur for dail mbicc ┐ for neimfni to treat it as a small matter CCath. 5014 . —tuc a ḟis lat gach dál fora mbiat, Marco P. 97 . iseadh is dáil dona mnáib this is the way with women Keat. ii 5323 . an fíreolas atá aga seancha- dhaibh ar dhálaibh a sean, ib. i 104. 12 . dáil na foirne áitigheas í (sc. in críoch), ib. i 2. 4 . da madh linn gach ní ar domhan...folamh ár ndáil fa dheireadh, TSh. 167. 8 . do bhrígh gurab ionann bhur ndál, 105. 14 . ní thuigid ...gurab ionann dál don duine ┐ don ghort bheantar, 73. 24 ; similarly 4. 7 ; 4. 15 ; 7. 21 ; 21. 32 ; 65. 14 . dáil an pheacaidh, ib. 260. 8 . is iontuigthe gurab saobh an dáil don druing, 130. 11 . nó fós dáil na speile ag buain an ḟeoir, 73. 26 . ni hiongnadh an cholann do bheith tréith ré méid a duaidh ┐ a doghrainge óna dálaibh sin for these reasons 82. 24 . is minic ṁothuighmid duadh na dála sin ag buain rinn féin, 84. 18 . don druing rér bhean dochar na dála so, 152. 5 . gan anacal air ná dáil chabhra na chionn, 31. 25 . ionnus nach bí dáil chabhra na chionn, 254. 28 . dál nóentuma lot of virginity Metr. Ds. ii 58. 12 . Probably here: intan rosiacht cusna dála dédenchu do when his last hour had come PH 6602 (but cf. deden-dal the last tryst); cf. s.v. dedenach. Personified: slán riot a Ḟinn...slán riot a ṡárdháil na gcríoch, Oss. iii 256. 7 .

don dáil sin by this occurrence, on that account ML 8. 28 .

ó nach dáil innach dáil in any way: is nemphní ┐ is nemada lind tregdad in talman ó n.d. (o nach nd. R), Alex. 859 . ní chuindig nech fortacht o [a]raile innach dail (o nach mudh R), Alex. 845 . i ndeired na dála at the end, finally , a common modern idiom. Trí Préach. 7 . Páidín 15. 22 .

(b) circumstance, event, adventure, course, story : tánac dia innisin duitsiu mo dala chucutsu siar LU 41 a 1 . is fuilled nága dála in da ingen LL 297 b 3 . admaim ar in rechtaire a dhala in chlaidib the story of the sword IT iii 201. 28 . oca iarfaigid cindus douicemni dála geni Críst LB 139 a 8 . Crístt mac Muire mó gach dáil (d sg.) ZCP vii 303. 19 . roinnis Fionn dóib dáil an echtra sin, Tor. Dh. p. 206 .

prep fo dáil, fo dála as regards, concerning : rochuir techta uadha go Cormac fo dháil na corma ITS vii 61. 33 . fáitsine do dénam don ríg fo dala a ingeni ML 154. 11 .

prep im dáil, im dála: dochuatar i comairle im dáil Stephain LB 229 b 7 . innis daṁ an ḟírinne um dáil an ṁacaoiṁ ITS v 164. 6 . nimdana...imma dala mo degríg SR 2070 . is de bói in comthinól sin occo im dála na creitmi LU 117 b 23 . nuchumtha ní rádim de im dala mic Deichtire TBC 801 , 1484 . gnísit comuirle im dalai and óglaich RC xii 80. 9 . um dala reatha na gréne, ib. xiv 365 . dorala do Andromacha aslinge dúaigh do ascain im dala a fir, TTr.² 1128 . mina abarthi fír frium im dála in chroind roḟalchubar, LB 232 a 22 . ata ingantus...acainde imat dalasu cindus rucad tu asin carcair, ib. 224 a 58 . indisidh in scél cétna im dála in claidib IT iii 201. 30 . asin libar rosscríb imm dála na caingene fuil acaib PH 21 . amal roscrib...imm dalai paisi ┐ césta himáigine Crist, ib. 28 . inní rofaillsig Dia dam im dála chuirp Stepháin, ib. 1487 .

Often only dála: dala immorro Eochada IT i 122. 11 (= TE 8 , Eg.). dála na dá bhanchaointe TBC p. 879 n. dála Ḟinn dobhér sgeula ós árd, Tor. Dh. p. 66 . dála an abbadh, TSh. 140. 1 . dála ríogh na Sorcha ITS x 82. 5 ; 110. 8 , cf. ib. 76. 30 ; 84. 11 ; 88. 1 ; 92. 15 ; 114. 21 ; 170. 28 . Keating ii 47 , 253 , 363 , 1262 , 3098 , 6071 , &c.

do dálaib: bae in rí fo glámaib gné: do dálaib a aislingthe SR 3278 . do dalaib ind escra sin, ib. 3580 , is derb ní tuilter do de: do dálaib na comrainne LL 14 b 14 (= do dhaltaib BB 42 a 26 ).

VI Astrol. a conjunction : dail go soirb re seachtmad, MS-Mat. 72 .

PERS. Gilla na nóg mac Dál-re-dochair ALC 1281 . LOC.: Cnoc na Dála, Dinds. 132 . Cnoc Dála, Sliab Dála, P. O'C.

COMPS. generally = meeting, assembly .

(a) attáil another meeting, another decision, ban-dál, dam-dál, deden-dál, deg-dál, dóer-dál, droch-dál, écen-dál, gó-dál, grían-dál, min- dál, mór-dál, olc-dál, ríg-dál, ro-dál, tiug-dál;

(b) dál-luc, dál-ṡuide, dál-tech, q.v.—MOD. dáil, g s. dála. i ndáil towards. dála as regards. dálta, dáltha mar just as.

3 dál

Cite this: eDIL s.v. 3 dál or dil.ie/14346

n The forms below belong properly to 2 dál Ériu xxxi 146 . dáil .i. moille no cáirde; gan dáil immediately P. O'C. Wb 13 b 13 : is gnáth inso dond óis glicc dolléicet forru in dáil ┐ fobenat iarum inna deud ...co mbi remib rethith iarum; 'they let the crowd catch up on them,' LOIG 266 . don cách is dail treisi (= anad treisi, 1. 3 ), Laws i 156. 4 . doberar dál treisi do, O'D. Supplem. atlathar dal, Laws ii 130. 19 . cach dail (n sg.) téchta, ib. 130. 20 . forlaim ndála, 130. 21 . baes inna mbretheman nád inmedatar a ndalai dligidh, 130. 17 . cid arnach for daluib dligid ata cetharslicht indiu, 130. 15 . ná bí ic hildálaib SR 1698 . ellamh .i. a láim ┐ ní for dáil, Corm. Tr. 67 . cath can chardi dó can dáil RC ii 90. 26 . nír bo chuman lass dal a daltai inna díaid LU 60 b 23 . dobérthar dal di IT i 145. 12 . óndiu cotí domnach ní ba dál bha sía TBC 3103 . bid dál ḟota hí ní ba dál dar aiss LL 307 a 10 . mairg dorat in dáil dorat, 307 b 19 . dobérad bó dó acht coro- leigad dail impi. Adbert in taitheach noleicfeadh dail, Anecd. i 46. 2 . tugthar dál go maidin don chime seo, Craos-d. 37. 4 f.b. Followed by cen: dál commatain cen crochad don tróg út LB 214 b 64 . dál damsa cen mastúd, Bor. 49 . tabair dáil dam fadechtsa cen maimsiugud PH 4886 . tabair dáil don eclais cena hingréim, ib. 4887 . (For na dála dédencha, ib. 6602 , see 2 dál IV.) issé ná tabrad dáil do neoch...gin agra fóchétóir, Cóir A. 88 . —COMPD. attáil LL 147 a 53 . faddáil TSh. 5405 . —Probably identical with 2 dál.